Vier vragen over de toetreding van Turkije tot de Europese Unie
Foto: op Flickr.com van Democracy Chronicles

Turkije heeft in april 1987 het lidmaatschap van de Europese Unie aangevraagd. De onderhandelingen lopen nog steeds en het ziet ernaar uit dat er geen einde aan komt. In aanloop naar de Europese Verkiezingen op 23 mei 2019 rijst de vraag: hoe zit het met de toetreding van Turkije tot de Europese Unie? Vier vragen over de Turkse toetreding tot de EU.

1. Hoe zat het ook alweer?

32 jaar geleden, in april 1987, vroeg Turkije het lidmaatschap van de EU aan. 17 jaar later besloot de Europese Commissie op de top van de Europese Raad in Luxemburg dat Turkije voldoet aan de criteria die werden opgesteld in 2002. Hierna begonnen de onderhandelingen 

2. Wat zijn de redenen dat het misliep?

Dat heeft met verschillende factoren te maken. De belangrijkste reden is het beleid van president Erdogan. De AK-partij van Erdogan zit sinds 2002 aan het roer. 17 jaar lang heeft de president en zijn partij belangrijke overwinningen geboekt. Deze politieke partij had als doel de politieke islam in Turkije te herdefiniëren. Het ging economisch goed. 

Na de crisis in 2001 kende de Turkse economie onder het bewind van Erdogan een forse groei. De economie groeide met maar liefst jaarlijks 7%. Ook heeft het bewind wegen aangelegd en luchthavens gebouwd. Met deze retoriek zijn er belangrijke hervormingen doorgevoerd en is Erdogan pro-EU-politiek gaan bedrijven.

Dit duurde tot de verkiezingen van 2009. Erdogan en zijn partij begon na 2009 een andere koers te varen. Onderwerpen zoals bloeiende economie en ‘gematigde’ islam verruilden zich voor vrijheid van meningsuiting, persvrijheid, mensenrechten etc. Deze vrijheden kwamen meer onder druk te staan. De pro-Europese Erdogan keerde zijn rug toe naar Europa. 

De mensenrechten kwamen onder druk te staan. Kritische journalisten werden in de gevangenis gezet en na de mislukte coup in 2016 begon de massazuivering. Mede door deze ontwikkelingen kan Turkije niet rekenen op een toetreding.

3. Hoe is de stand van zaken nu?

Hoewel het nog niet officieel is zijn de onderhandelingen zo goed als bevroren. “De EU wilt ons er niet bij hebben omdat wij enkel moslims zijn. Ze zijn heel goed in liegen. In ruil voor de vluchtelingendeal zouden we 3,5 miljard euro van ze krijgen. Wat hebben we tot nu toe van ze gekregen? 1,75 miljard euro”, aldus Erdogan tijdens een toespraak voor de verkiezingen. Uit zijn woorden blijkt dat de president zijn vertrouwen is verloren. Dat geldt ook voor de EU-leiders. 

Na de Turkse gemeenteraadsverkiezingen van afgelopen maart heeft de Oostenrijkse bondskanselier Sebastian Kurz opgeroepen tot de beëindiging van de onderhandelingen van Turkije tot de EU. Kurz is één van de weinige leiders die het in krachtige woorden tot sprake brengt, maar zeker niet de enige die zijn ongenoegen uit over de Turkse toetreding. De Duitse bondskanselier Angela Merkel zei in januari dat Turkije niet binnen een korte tijd lid van de EU kan worden. Bovendien zei Merkel dat de onderhandelingen niet zomaar gestopt moeten worden. 

4. Hoe verder na de verkiezingen?

Wanneer het erop aankomt pakt Erdogan zijn moment om de EU met de grond gelijk te maken. Dit gebeurt meestal voor een verkiezingsbijeenkomst. Waarschijnlijk is dit zijn verkiezingsretoriek om zijn achterban tevreden te houden. Maar we hebben ook te maken met een Erdogan die tijdens officiële bijeenkomsten met EU-leiders een andere houding neemt. “Toetreding tot de EU blijft ons strategische doel”, zei Erdogan afgelopen maart in Varna tijdens een topoverleg tussen Turkije en de EU.

De Turkse toetreding blijft een dilemma voor Europa. De vluchtelingendeal die is gesloten blijft een lastige. In ruil voor 3,5 miljard euro en de afschaffing van de visumplicht voor Turken moet Turkije vluchtelingen uit Syrie en andere landen uit het Midden-Oosten tegenhouden. Dit plan heeft gewerkt, maar de dreigementen van Turkije gaan door. Voorlopig gaat de afschaffing van de visumplicht niet door omdat Turkije zich aan 72 voorwaarden moet voldoen. Die gaan voornamelijk over democratie en mensenrechten. Dat zijn de gevoelige snaren waar Turkije niet geraakt wil worden. 

In onderstaande video is te zien hoe president Erdogan denkt over de Europese Unie: