Stemwijzers: waarom niet iedereen mee doet
11 maart 2019 |
Milan Boon

Er is iets raars aan de hand. Van de acht grootste stemwijzers die relevant zijn voor de Provinciale Statenverkiezingen in Zuid-Holland, is er maar één waar elke deelnemende partij in wordt vertegenwoordigd. Hoe zit dat?

Al een aantal weken wordt er door sommige mensen moord en brand geroepen op Twitter. In de aanloop naar de Provinciale Statenverkiezingen is het Forum voor Democratie namelijk niet terug te vinden in een hoop stemwijzers.


Zou hier sprake zijn van doorgestoken kaart, zoals sommige Twittergebruikers suggereren?


Het FvD is echter niet de enige partij die in sommige stemwijzers ontbreekt. Sterker nog: van alle grote stemhulpmiddelen die van toepassing zijn op Provincie Zuid-Holland is de StemWijzer van ProDemos de enige waarin alle zeventien deelnemende partijen vertegenwoordigd zijn. Wat zit daar achter?

Een kwestie van selectiemethode
De Stemchecker, een project van de Volkskrant, onderscheidt zich van andere websites door zich niet op beloftes van politici te richten. In plaats daarvan besloten zij nadruk te leggen op daden van de partijen. Ook ligt hun focus op de Eerste Kamer in plaats van de Provinciale Staten.
De gebruiker krijgt 25 kwesties waar over gestemd is door de Eerste Kamer, sinds mei 2015 voorgeschoteld. Vervolgens kun je aangeven of je voor of tegen bent en na afloop wordt dit vergeleken met het stemgedrag van de partijen.

Afgezien van het feit dat deze stemwijzer zich dus niet focust op huidige problemen, brengt het nog een probleem met zich mee: alleen partijen die sinds 2015 in de Eerste Kamer hebben gezeten behoren tot de selectie. Het gevolg is dat er van de zeventien partijen uit Zuid-Holland slechts twaalf vertegenwoordigd zijn.*

*Hoewel Lokale Partijen Zuid-Holland (LPZH) zelf niet in de Eerste kamer zit, maakt deze partij deel uit van de Onafhankelijke SenaatsFractie (OSF), een politieke partij die al sinds 1995 in de Eerste Kamer één zetel bekleed.

Ook de Privacy Stemwijzer van de organisatie Privacy Barometer heeft een vergelijkbaar probleem. Net als de Stemchecker richtten zij zich op stemgedrag uit de Eerste Kamer; in dit geval omtrent het onderwerp van privacy. Waar dit niet mogelijk was hebben zij standpunten van de stemmingen in de Tweede Kamer gebruikt.
Omdat DENK en FvD allebei wel in de Tweede Kamer zitten, komen ze – in tegenstelling tot De Stemchecker – in deze stemwijzer wel voor. Doordat ze zich echter beperkt hebben tot partijen die in recente peilingen over de Eerste Kamer minstens één zetel halen, valt de Onafhankelijke SentaatsFractie (OSF) af en staan er dus dertien partijen in de Privacy Stemwijzer.

Kiezen om niet mee te doen
Voor zowel De Stemchecker als de Privacy Stemwijzer geldt dat een partij geen medewerking hoeft te verlenen om op te worden genomen in het overzicht. Maar hiermee zijn ze meer een uitzondering dan de regel.

Neem bijvoorbeeld het Groene Kieskompas, een initiatief van onder andere NatuurMonumenten en Milieudefensie. Deze site die zich focust op de milieuvriendelijkheid van Zuid-Hollandse partijen staat helemaal onderaan met maar acht vertegenwoordigde partijen. Dit komt deels doordat zij alleen de elf partijen die al in het provinciale bestuur zitten hebben benaderd. Toch zijn op de site de standpunten van slechts acht partijen te vinden.
Dit komt omdat drie partijen – de SGP, de VVD en de PVV – hier niet aan hebben meegedaan, ondanks het feit dat ze er wel voor zijn uitgenodigd volgens het Groene Kieskompas.

De aanname is uiteraard snel gemaakt dat deze drie partijen niet hebben gereageerd omdat zij niet om het klimaat of het milieu zouden geven. Toch zou dat raar zijn. De Zuid-Hollandse PVV fractie heeft in haar partijprogramma een hoop groene standpunten staan en aan andere stemwijzers waar groene thema’s aanbod komen hebben de VVD en de SGP wel mee gedaan.
Daarnaast zou dat ook niet verklaren waarom ook bij andere stemwijzers die via deelname van partijen werken, niet elke partij vertegenwoordigd is. Zou het dan zo zijn dat er echt een geheime agenda schuilgaat achter de stemhulpen en zij bewust partijen weren, zoals sommige kwade tongen op Twitter beweren?

Tijdgebrek en gebroken beloftes
Gelukkig blijkt al gauw dat de meeste Zuid-Hollandse partijen zelf de keuze hebben gemaakt niet mee te doen aan bepaalde stemwijzers. Sterker nog: er blijkt een onderlinge afspraak te zijn gemaakt om het aantal stemwijzers waaraan wordt meegewerkt beperkt te houden.
Zo zegt Christiaan Merkuur, plaatselijke campagneleider van het CDA, dat, “partijen in Zuid-Holland vorig jaar glasheldere afspraken hebben gemaakt over welke stemwijzers wel en welke niet zouden worden ingevuld. Deze afspraken zijn gemaakt vanuit de ervaring dat iedere niche zijn eigen stemwijzertje lanceert, wat een gigantische tijdsinvestering vraagt, maar verder weinig zoden aan de dijk zet.”

Hoewel het eerste overleg over deze afspraken plaatsvond bij het fractievoorzittersoverleg, werden ook de partijen die nog geen zetels hadden zoveel mogelijk op de hoogte gebracht.

“Het hek was van de dam. Er was een situatie van weinig onderling vertrouwen, waarbinnen iedere partij uiteindelijk een aantal keuzes heeft gemaakt.”

-Christiaan Merkuur, Campagneleider CDA Zuid-Holland

Merkuur vertelt verder dat hoewel deze afspraak in eerste instantie gelimiteerd was tot de Stemwijzer en het Kieskompas, de partijen een paar weken later besloten om ook aan de KiesWijzer hun medewerking te verlenen. Aan dit stemhulpmiddel deed dan ook iedereen behalve FvD en Jezus Leeft mee.

Toen het Groene Kieskompas de fracties benaderde ontstond er echter chaos. Enkele partijen die duurzaamheid hoog in het vaandel hadden staan, besloten er aan mee te doen, terwijl anderen zich afzijdig hielden, vanwege de gemaakte afspraak. “Het hek was van de dam. Er was een situatie van weinig onderling vertrouwen, waarbinnen iedere partij uiteindelijk een aantal keuzes heeft gemaakt”, aldus Merkuur.

Zo zegt Matthijs Bart, campagneleider van de VVD, dat dit voor zijn partij de reden was om niet mee te werken aan het Groene Kieskompas. “Niet omdat we het milieu niet belangrijk vinden, maar omdat we op een gegeven moment een grens trekken.”

Hoewel het CDA nog wel besloot mee te werken aan het Groene Kieskompas, was voor hun de maat vol toen MijnStem de Zuid-Hollandse partijen begon te benaderen. Medewerking aan deze stemwijzer zou te ver afwijken van de gemaakte afspraak. “Dat andere partijen zich niet aan de afspraken houden, is geen reden om een zelfde mate van onbetrouwbaarheid te tonen”, zegt Merkuur.
Een groot verlies dat zijn partij er niet in staat vind hij het niet: “De afwezigheid van meerdere grote partijen maakt MijnStem Zuid-Holland naar mijn mening redelijk waardeloos.”

Ook PVV-lijsttrekker Henk de Vree wijst op de onderlinge afspraak en de hoeveelheden tijd die gemoeid gaan met de stemwijzers. “Ondanks de afspraak hebben een aantal partijen aan andere stemwijzers meegedaan. De afspraak was niet bindend maar als iedereen zich er aan houdt zorgt het wel voor een gelijk speelveld en voorkomt het dat er enorme hoeveelheden tijd in gaan zitten. Het gevoel ontstaat anders gauw dat je als partij niet achter kunt blijven.”

“Een aantal partijen gaf tijdens ditzelfde overleg al aan dat zij in een enkel geval een uitzondering maakten.”

-Lucien van der Plaats, lijsttrekker van Code Oranje

Dat de afspraak niet bindend was geven ook andere partijen aan.
“Ik heb dit niet ervaren als een keiharde afspraak, maar meer als een suggestie. Een aantal partijen gaf tijdens ditzelfde overleg al aan dat zij in een enkel geval een uitzondering maakten”, zegt Lucien van der Plaats, die lijsttrekker voor Code Oranje is.

Persvoorlichter van DENK, Serkan Soytekin, geeft aan mailtjes voorbij te hebben zien komen over de afspraken, maar dat de partij hier niet erg betrokken bij was. “Zelf hebben wij geprobeerd om aan zoveel mogelijk stemwijzers mee te doen.”

Dat zijn partij niet heeft deelgenomen aan de stemhulp van het COC, Rainbowvote.NU zou dan ook niet hebben gelegen aan een desinteresse in lhbti-gerelateerde onderwerpen. “Het is echt een kwestie van tijd. Door drukte zijn we aan sommige stemwijzers helaas niet toegekomen.”

Daniëlla Magermans, fractiemedewerker van D66 Zuid-Holland, legt uit waarom het zoveel tijd kost om aan stemwijzers mee te werken: “De stellingen zijn vaak toch net wat anders dan hoe het in je verkiezingsprogramma staat, dus je moet per stelling zorgvuldig de stellingname formuleren en kunt niet zomaar copy-pasten. Onze vrijwilligers zijn de afgelopen maanden vele tientallen uren bezig geweest met het beantwoorden van de stemwijzers waar we aan mee hebben gedaan.”

Omdat er slechts een beperkte hoeveelheid tijd is, besloot haar partij daarom om niet aan MijnStem mee te doen.

Te weinig ruimte voor nuance
Hoewel ook Chris Hottentot, bestuurslid van Lijst Politieke Partijen Zuid-Holland (LPZH), aangeeft aan zoveel mogelijk stemwijzers mee te hebben gedaan, had zijn partij een net iets andere reden om niet mee te doen aan Rainbowvote. Niet een gebrek aan tijd, maar een gebrek aan ruimte voor nuance en toelichting op de website was hier de schuldige. “Anders hadden we zeker wel overwogen om mee te doen.”

Een woordvoerder van het COC brengt hier tegenin dat zij hier ruimte voor boden onder de kopjes “afgelopen periode” en “toekomende periode”, waar partijen hun beleid kunnen toelichten. Voor LPZH, dat het op sommige punten überhaupt niet eens was met de verwoording van stellingen was dit echter niet voldoende.

En Forum voor Democratie dan?
Van de meeste stemhulpjes is dus duidelijk waarom niet elke partij vertegenwoordigd is. De Stemchecker en de Privacy StemWijzer vanwege hun methode en het Groene Kieskompas, MijnStem en Rainbowvote vanwege interne afspraken tussen partijen en een gebrek aan tijd.

Toch blijven er dan twee grote stemwijzers over die niet alle partijen bevatten: de KiesWijzer en het KiesKompas. Bij het KiesKompas ontbreken Jezus Leeft en FvD, terwijl bij de KiesWijzer alleen FvD ontbreekt.

Van Jezus Leeft is het niet verwonderlijk dat ze niet aan het KiesKompas hebben meegedaan. Het is een kleine partij en in de peilingen staan ze er niet al te best voor – iets wat de Zuid-Hollandse lijsttrekker Florens van der Spek helemaal niet zo erg lijkt te vinden.

Forum voor Democratie daarentegen, zet zich hard in om vertegenwoordiging in de Eerste Kamer te bemachtigen. Als we Maurice de Hond mogen geloven zou de partij straks zelfs 17 zetels kunnen winnen. Zou de reden dat het FvD enkel aan de StemWijzer van ProDemos heeft meegewerkt dan toch bij de stemwijzers zelf liggen? Zouden hun organisatoren zo’n hekel hebben gehad aan de standpunten van deze politieke partij, dat ze besloten om ze niet eens te benaderen voor hun stemwijzers?

Na het benaderen van FvD persvoorlichter Jeroen de Vries bleek van een linkse anti-FvD agenda echter geen sprake. “Het is gewoon een gebrek aan tijd; bij Forum voor Democratie hebben we momenteel de capaciteiten niet om voor alle provinciale stemwijzers onze standpunten in te leveren en deze vervolgens toe te lichten. Om die reden hebben we ervoor gekozen ons te beperken tot de StemWijzer van ProDemos.”

Lennart van der Linden, een andere persvoorlichter van het FvD, voegt daar aan toe: “Er is een oerwoud aan verschillende stemwijzers.” Dat de partij zich heeft beperkt tot samenwerking met ProDemos, komt onder meer doordat de partijleden, “in veel gevallen de vraagstelling niet vinden aansluiten op de thema’s die wij belangrijk vinden. Voorbeelden hiervan zijn stellingen over leenfietsen bij stations, of het verstrekken van vergunningen voor festivals alleen als ze recyclen.”

Het zijn geruststellende antwoorden. Hoewel het natuurlijk belangrijk is om je bewust te zijn van het feit dat niet elke stemhulp dezelfde partijen bevat, is er duidelijk geen sprake geweest van een politieke hetze waarbij partijen expres zijn buitengesloten. Geheime anti-FvD agenda’s lijken vooralsnog afwezig en ook andere partijen zijn niet oneerlijk behandelt door de organisatoren van stemwijzers.

Het tot stand komen van stemwijzers is nou eenmaal een ingewikkeld proces, gevuld met veel wikken en wegen en dat kost tijd, geld en mankracht. Maar wat doe je als je die tijd niet hebt? Of als de thema’s van een stemwijzer niet aansluiten bij jouw partijprogramma?

Uiteindelijk staan dus niet alleen de kiezers voor een keuze, maar ook de politieke partijen zelf: Aan welke stemwijzers doe je mee?


Opzoek naar de juiste stemwijzer om te doen? In het overzicht hieronder staan alle stemwijzers die relevant zijn voor Zuid-Holland op een rijtje:

11 maart 2019 |
Milan Boon