Fact check – Hongaarse president profiteert van Nederlandse stem op het CDA voor Europees Parlement
9 maart 2019 |
Robin van Berlo
De Hongaarse president Victor Orbán in 2014. Europese Volkspartij (CC BY 2.0)

Een alarmerende boodschap tijdens de uitzending van Jinek op 28 februari: een stem voor het democratische CDA tijdens de verkiezingen voor het Europees Parlement is eigenlijk een stem voor de autocratische president van Hongarije, Victor Orbán. Alhoewel beide partijen bij dezelfde Europese partij en fractie horen, betekent een stem voor het CDA niet direct een zetel voor het Hongaarse christendemocratische Fidesz.

Bewering
Nederlanders die op het CDA stemmen tijdens de Europese Parlementsverkiezingen geven hun stem zo ook aan de Hongaarse president Orbán.

Bron van bewering

Europarlementariër Judith Sargentini is donderdag 28 februari te gast bij Jinek. Ze vertelt hier over haar ervaring als rapporteur, een baan waarvoor ze onderzoek deed naar de Hongaarse rechtsstaat. Of beter gezegd naar de aftakeling daarvan, zo blijkt uit haar kritische rapport (pdf). Tóch zit de Hongaarse partij Fidesz nog in de grootste Europese partij, namelijk de Europese Volkspartij (EVP), merkt correspondent Stefan de Vries op tijdens het gesprek.

“Dus mensen die over drie maanden voor de Europese verkiezingen in Nederland op het CDA stemmen, die stemmen eigenlijk ook op Orbán?”

Sargentini beaamt dit. Ze benoemt het belang van het aantal zetels dat Fidesz heeft (12) tegenover dat van het CDA (4).

“Ze denken nog steeds: ‘Nou, als we hem [red. president Orbán] erbij kunnen houden, dan blijven we de grootste partij.”

Oordeel
Deels waar.

Waarom is dit gedeeltelijk waar?

Het Europees Parlement steekt anders in elkaar dan zijn Nederlandse variant. Waar in ons nationale parlement de gekozen partijen na ontvangst van hun aantal zetels coalities vormen, zit hier in het Europees Parlement nog een stapje tussen. Partijen van lidstaten voegen zich namelijk bij een overkoepelende Europese partij, zoals bijvoorbeeld de christendemocratische Europese Volkspartij (EVP). Momenteel is hier onder andere het Duitse CDU lid van, maar dus ook het CDA en de Hongaarse partij Fidesz.

Meer weten over de Europese partijen? Kijk dit korte filmpje!

Wie dus 20 maart op het CDA stemt, zorgt er ook voor dat de EVP zetels krijgt. De christendemocraten worden zo gesteund. Maar alhoewel de partij van president Orbán wel bij de EVP hoort, betekent het niet dat de stemmen voor het CDA ook direct zetels voor Fidesz opleveren. Nederlanders die stemmen voor het CDA leveren zetels op voor deze partij en Hongaarse Fidesz-stemmers leveren respectievelijk zetels op voor de Hongaarse christendemocraten. Volgens politicoloog Simon Otjes gaat het in dit geval vooral om stemgedrag. “Fidesz’ stemgedrag past heel erg bij het CDA. Afgezien van dat de Hongaarse partij erg rechts is op immigratie volgt Orbán vooral het CDA. Ik zou daarom eerder zeggen dat een stem op Fidesz een stem op het CDA is dan andersom.”

Toch zou het argument gemaakt kunnen worden dat überhaupt de aanwezigheid van Fidesz in het Europees Parlement steun vormt voor de steeds meer autocratische president Orbán. De Hongaarse partij wordt namelijk op hetzelfde niveau geplaatst als het CDA en zo erkend als een normaal functionerend lid. Otjes: “Orbán kan zijn politieke koers legitimeren via het lidmaatschap van de Europese Unie. Alhoewel het CDA kritisch is tegenover Fidesz valt dit tegen in vergelijking met andere Europese partijen. CDA is dus onderdeel van het in standhouden van Orbáns positie.”

Wel is er de laatste jaren, met name sinds september 2018, een beweging te zien in het Europees Parlement. Naar aanleiding van het kritische rapport van Sargentini werd er vorig jaar september door het Europees Parlement gestemd over een zogenaamde Artikel 7-procedure. Wanneer een lidstaat de rechtsstaat, en daarmee de Europese normen en waarden, ondermijnt of schendt kan via deze procedure de lidstaat geschorst worden. Ook het CDA zelf heeft stappen ondernomen tegen Hongarije.  Op 2 juni 2018 namen ze tijdens hun partijcongres in ’s-Hertogenbosch een resolutie (pdf) aan genaamd “de rechten en plichten van Fidesz als EVP-partij”. Hierin spraken zij uit dat

“Het CDA de Fideszfractie krachtig zal aanspreken op haarverantwoordelijkheid als EVP-lid en oproept terug te keren naar de wijze waarop Fidesz voorheen een gewaardeerd lid van de EVP-familie was.”

Verder zijn verschillende EVP-partijen een discussie gestart over de positie van Fidesz. Vorige week donderdag gaf het CDA op haar website aan deze discussie te steunen. Wel beoordelen verschillende columnisten (in o.a. Volkskrant) deze stappen van het CDA als te langzaam en niet doeltreffend genoeg.


Conclusie

Feit is dat het CDA en de Hongaarse partij Fidesz bij dezelfde Europese partij zijn aangesloten en dat een stem en zetel voor het CDA uiteindelijk op dezelfde christendemocratische ‘hoop’ terecht komt als die voor Fidesz. Toch kan niet gezegd worden dat een stem voor het CDA direct steun biedt aan president Orbán, omdat ook stemgedrag van belang is. Verder zou de aanwezigheid van Fidesz in het Europees Parlement ook een symbolische waarde hebben, namelijk het legitimeren van Hongarije als normale EU-lidstaat. De laatste maanden is er echter een beweging in gang gezet die afbreuk doet aan deze symbolische waarde en uiteindelijk voor een schorsing van de lidstaat kan zorgen. Deze stelling is daarom beoordeeld als deels waar.

9 maart 2019 |
Robin van Berlo