Nooit eerder stonden de prijzen aan de pomp zo hoog als dit jaar. Sinds het begin van de Iran-oorlog is de straat van Hormuz afgesloten en bevinden we ons in een energiecrisis. Prijzen van brandstof stegen snel en vooral diesel gebruikers zijn er de dupe van. Een ware energiecrisis is ontbroken door het uitvallen van aardolieproducten die via de straat van Hormuz aangeleverd worden.
“Dat maakt duidelijk hoe ontzettend afhankelijk we zijn van een aantal cruciale punten in de wereld” zegt econoom Koert van Buiren, voormalig bestuurslid van het Centraal Orgaan Voorraad Aardolieproducten (COVA). “We hebben het natuurlijk ook tijdens de coronapandemie gezien en ook een keer met de blokkade van het Suezkanaal.”
Dieseltekorten
Opvallend aan de energiecrisis van 2026 is dat er een sterkere stijging is in de prijs per liter van diesel dan in de prijs per liter van andere brandstoffen zoals LPG en Euro95 Benzine. Van Buiren verklaart: “Dat heeft te maken met dat wij hier in Europa geen diesel produceren en dat we daarvoor afhankelijk zijn van het Midden-Oosten. Andere brandstoffen krijgen we nog uit andere delen van de wereld en deze worden ook in Europa geproduceerd.”
De enorme prijsstijgingen zijn groter dan in eerdere crisissen. Deze verschillen zijn te verklaren aan de hand van de oorzaak van de energiecrisis. De energiecrisis in 2022 was namelijk het gevolg van tekorten in gasleveringen door de groeiende spanningen tussen Rusland en de Europese Unie. Volgens Van Buiren was er met de prijsstijgingen tijdens de coronapandemie weer wat anders aan de hand. Hier was het grootste verschil dat zowel vraag als aanbod wegviel: “Als het aanbod stokt, maar de vraag valt ook stil, dan gebeurt er met het prijs veel minder dan als de vraag wel gewoon doorgaat.” Dit kwam doordat mensen in die periode binnen moesten blijven en er daardoor een verlaagde brandstofconsumptie was.
Prijs per liter brandstof vanaf eerste kwartaal 2020 tot vierde kwartaal 2025. Duidelijke piek in de energiecrisis van 2022 en verscheidene pieken en dalen door middel van marktwerking en accijnsveranderingen.
Oplossingen en aanpassingen
Ten opzichte van eerdere crisissen zijn de prijsstijgingen dus een stuk hoger en sneller. Vooral dieselgebruikers zijn de dupe van de afsluiting van de straat van Hormuz. Gezinnen zullen moeten wennen aan de nieuwe prijzen zolang het conflict tussen Iran en de Verenigde Staten aanhoudt. Van Buiren stelt dat mensen voornamelijk hun eigen patronen zullen moeten aanpassen. Mensen zullen het voelen als zij niet minderen in brandstofconsumptie. Van Buiren geeft voorbeelden van mogelijke brandstofbesparingen: “Dat mensen wat minder gaan vliegen of wat minder vaak in de auto stappen.”
Op de vraag of verlaging van accijnzen een realistisch alternatief is voor de overheid reageert Van Buiren twijfelachtig: “Je haalt eigenlijk een stukje belasting van de prijs af. In die zin zou dat wel helpen, maar ik zou het geen verstandige maatregel vinden… Door de belastingen naar beneden te brengen stimuleer je juist de vraag ernaar.” Waardoor de tekorten zullen groeien en de prijs opnieuw zal stijgen.
Gemiddelde prijs per liter brandstof van 01-02-2026 tot 20-04-2026, waarbij duidelijk te zien is dat sinds het begin van het Iran-conflict de dieselprijzen flink gestegen zijn.
Toekomstperspectief
De huidige prijzen zijn voor veel mensen een benauwende druk op de portemonnee. Van Buiren zegt: “Als er hele hoge energiekosten zijn en armere huishoudens die niet kunnen verdragen, dan moet je voor armere huishoudens wel wat doen. Maar of er een algemeen beleid moet komen om de effecten van dit soort prijsontwikkelingen te beheersen? Ik weet niet of dat verstandig is om te doen. Soms is het nou eenmaal hoe een economie werkt.”
Ondanks de blokkade van de straat van Hormuz gaat veel winning van aardolieproducten nog gestaagd door. Deze gedolven aardolieproducten worden opgeslagen en zullen als de straat van Hormuz weer opengaat verkocht worden. “Het is ook niet zo dat als de straat van Hormuz opengaat dat dan het probleem binnen een paar dagen is opgelost. Dat duurt allemaal wel even voordat alles weer op gang is. Ik denk wel dat als deze oorlog voorbij is dat we dan weer met een behoorlijk lagere energieprijs te maken krijgen.”