In Nederland kwamen er in 2024 opnieuw meer slachtoffers van mensenhandel in beeld. Toch laten politiecijfers geen eenvoudige opgaande lijn zien. Hoewel dit verwarrend lijkt, maakt het juist duidelijk dat mensenhandel moeilijk in cijfers te vangen is en dat mensenhandel vaak onzichtbaar blijft. Dit artikel bespreekt de cijfers, maar duidt vooral waarom die cijfers alleen een incompleet beeld geven.
CoMensha, het landelijk coördinatiecentrum tegen mensenhandel, liet zien dat 944 slachtoffers zich in 2024 gemeld hebben. Dit waren er 76 meer dan in 2023. Volgens het jaarrapport van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen van de Nederlandse overheid is het geregistreerde aantal slachtoffers waarschijnlijk lager dan het werkelijke aantal. De onderstaande visualisatie laat zien hoe veel breder dan alleen seksuele uitbuiting het onderwerp eigenlijk is.
De politiecijfers via het CBS laten een ander beeld zien. In de categorie “mensenhandel en mensensmokkel” werden in 2024 bijna 800 misdrijven geregistreerd. De grafiek verderop in dit artikel laat zien dat er in eerdere jaren, zoals in 2019, een nog veel grotere piek is. Deze piek lijkt niet direct verklaard te kunnen worden, los van het feit dat dit slechts gaat om wat er op een bepaald moment door politie en justitie in beeld gebracht kan worden.
Een stijging van het aantal gemelde slachtoffers hoeft dus niet te betekenen dat mensenhandel een groter probleem wordt, aangezien het ook kan betekenen dat er beter gesignaleerd wordt door autoriteiten. Een rechercheur bij een speciaal team van de politie dat zich bezighoudt met mensenhandel, zegt er het volgende over (vanwege diens functie wenst deze rechercheur anoniem te blijven): “Bij mensenhandel zie je vaak pas laat wat er aan de hand is. Veel slachtoffers die in beeld komen, komen we alleen maar op het spoor doordat ze eerst in de criminaliteit raken, zoals zwart werken of een strafbaar feit plegen. Pas later blijkt dan dat het verhaal toch anders is.”
Een belangrijke disclaimer bij deze geregistreerde politiecijfers is dat de cijfers van het CBS over geregistreerde criminaliteit samen in dezelfde categorie staan met mensensmokkel, terwijl dat niet hetzelfde is.
Juist daarom is het belangrijk om de cijfers niet als een complete weergave van de werkelijkheid te lezen. Ze laten vooral zien hoeveel zaken instanties weten te herkennen, registreren en onderzoeken. Wat buiten beeld blijft, is mogelijk minstens zo belangrijk. De rechercheur geeft in gesprek bovendien aan dat slachtoffers van mensenhandel vaak afhankelijk zijn van een uitbuiter (en daar bang voor zijn) of bijvoorbeeld de taal niet spreken. Daardoor melden zij zich niet altijd bij hulpinstanties. Soms komen signalen ook niet binnen bij de politie, maar eerst op andere plekken, waardoor er eerst veel informatie moet samenkomen, aldus het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid. De cijfers vormen daarom geen eindpunt, maar een beginpunt voor verder onderzoek. Ze roepen vooral de vraag op wie er nog niet gezien wordt. Mensenhandel is daarmee niet alleen een misdrijf dat moeilijk te bestrijden is, maar ook een misdrijf dat moeilijk zichtbaar wordt.