In bijna elke stad of dorp kom je ze tegen: rijksmonumenten. We zien een kleine daling in het aantal rijksmonumenten. Toch zijn er categorieën waar een groei te vinden is, zoals binnen de archeologie. Wat maakt het dat er archeologische rijksmonumenten bijkomen?

In de afgelopen jaren neemt het algemene aantal rijksmonumenten langzaam af. In het jaar 2013 waren het er 63.791 en in 2021 zijn het er 63.276. Er zijn verschillende mogelijke redenen hiervoor. Het kan bijvoorbeeld zo zijn dat een monument al lang weggehaald is maar nog in het register vermeld staat. Ook zijn er monumenten die per ongeluk meerdere malen in het register staan, een fout die de afgelopen jaren vaker gecorrigeerd is. Beide gevallen zorgen voor een afname van het algemene aantal rijksmonumenten. Toch neemt niet elk soort monument af. We zien een kleine stijging in het aantal archeologische rijksmonumenten.

Niet alle verzoeken om de status van rijksmonument te krijgen worden goedgekeurd, toch ziet Verhoeven bij verschillende archeologische rijksmonumenten overeenkomstige aspecten. Ze zijn vaak zichtbaar in het landschap. “Denk hierbij aan grafmonumenten, zoals hunebedden, grafheuvels en urnenvelden, maar ook aan locaties waar men heeft gewoond, zoals terpen die vanaf de IJzertijd eigenlijk door mensen zijn opgehoogd” vertelt de archeologe.

Wanneer we langs een grote boom lopen in het oude fort in Den Bosch, vertelt Verhoeven dat er tegenwoordig technologie is waarmee kan worden bepaald wanneer hout, gevonden in materialen, gekapt is. Zo kon deze technologie worden gebruikt om hout aan de wanden van een kanaal te onderzoeken. Hier is uiteindelijk bevestigd dat het uit de tijd van legeraanvoerder Gnaius Domitius Corbulo kwam, een periode waarvan men wist dat er een kanaal tussen de Rijn en Maas was gegraven. Door nieuwe technologieën kunnen meer locaties gevonden en onderzocht worden. Dit soort onderzoeken dragen bij aan de stijging van archeologische vondsten. In 2021 werd het kanaal van Corbulo opgenomen in het register van rijksmonumenten.

Het oordeel over de vraag of een plaats de status rijksmonument krijgt wordt genomen door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). De RCE valt onder het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en gaat over erfgoed, en daarmee ook archeologisch erfgoed. In 2025 werden er 15 nieuwe kandidaat-rijksmonumenten naar voren gebracht en de RCE zal een procedure van aanwijzing doorlopen. De beslissing over deze locaties moet nog worden gemaakt; mogelijk zien we een omkering van de daling van de afgelopen jaren. Als het aan de RCE ligt, zien we in de toekomst een stijging van het aantal rijksmonumenten.