De paus, dominees in zwarte pakken, priesters in lange gewaden: de kerk lijkt gedomineerd te worden door mannen. Toch zijn vrouwen al jarenlang in de meerderheid in de Nederlandse kerk.
Ieder jaar publiceert het CBS nieuwe cijfers over de religieuze betrokkenheid in Nederland. Deze betrokkenheid daalt al jaren, maar één trend blijft hetzelfde: steevast zijn vrouwen meer religieus betrokken dan mannen.
Verklaringen
Waar dit verschil in religieuze betrokkenheid vandaan komt, is vaak onderzocht. Uit internationaal onderzoek bleek dat het verschil groter is in landen waar vrouwen minder werken en daardoor minder inkomen hebben. Dat suggereert dat religie vooral een houvast biedt aan mensen met minder bestaanszekerheid.
Toch helpt dat niet om het verschil in Nederland te verklaren: de gender gap op het gebied van inkomen wordt steeds kleiner. De bestaanszekerheid is door het sociale vangnet voor vrouwen in Nederland relatief hoog. Desondanks zijn vrouwen in Nederland meer kerkelijk betrokken.
Onderzoekers van de Radboud Universiteit geven hier meerdere verklaringen voor. Vrouwen hebben vaker gezondheidsklachten en daardoor meer onzekerheid in hun leven, waardoor ze sneller naar zekerheid zoeken in een religie. Maar dit is niet de enige factor die vrouwen religieuzer maakt: in hetzelfde onderzoek wordt benoemd dat vrouwen over het algemeen plichtsgetrouwer zijn. Hierdoor blijven zij vaker trouw aan de normen en waarden uit hun opvoeding. Verder zijn waarden als liefde en compassie belangrijk binnen het christendom, waarden die vaak als vrouwelijk worden gekenmerkt.
Dominee Nico van den Houten, predikant in een hervormde kerk in Ede, bevestigt dit. Hij noemt het christelijke geloof: ‘Een taalveld dat dichter bij vrouwen ligt’: ‘Je zou kunnen zeggen dat het geloof meer aansluit bij over het algemeen vrouwelijke eigenschappen, als je denkt aan verbinding, liefde, zorg en barmhartigheid.’
Voornamelijk mannelijke leiders
Toch is die vrouwelijke meerderheid nauwelijks zichtbaar in de leiding van de kerk. Het merendeel van de leiders is mannelijk. Van den Houten: ‘Ik denk dat mannen het prettig vinden om leiding te geven, omdat ze dan de touwtjes in handen hebben. Dan hebben ze wat meer invloed en macht. Dit zie je ook in de politiek en het bedrijfsleven.’
De kerk wordt zich steeds meer bewust van het gat tussen mannelijke en vrouwelijke aanhangers. Daarom zijn er de laatste tijd meer activiteiten specifiek voor mannen, zoals mannenconferenties. Die trekken volgens Van den Houten enorm veel mannen. Ook ontstaan er organisaties als de 4M. Deze organisatie biedt ‘een avontuur dat de man en zijn wereld verandert’ en zoekt de diepgang op door fysieke uitdaging.
Maar niet iedere religie valt binnen deze trend. Het man-vrouw verschil is vooral zichtbaar binnen het christendom, binnen de islam is dit verschil veel kleiner. In de figuur hierboven wordt dat zichtbaar: binnen de rooms-katholieke kerk is het merendeel van de aanhangers vrouw. Binnen de islam zijn er vooral mannelijke aanhangers. Waar dit verschil vandaan komt is vooralsnog onduidelijk.
Dit laat wel zien dat de religieuze gender gap niet volledig is terug te voeren op de verschillen tussen mannen en vrouwen. Eén ding is duidelijk: de kerkbanken worden voor het grootste gedeelte gevuld door vrouwen.