Nederland staat al duizenden jaren geconfronteerd met, zoals de naam suggereert, de lage ligging ten opzichte van het waterpeil. Deze spanningsrelatie heeft in de lange geschiedenis van Nederland gezorgd voor talloze problemen, rampen, en overstromingen, maar ook voor grootschalige en radicale innovaties om de continuele dreiging van het water te bestrijden en beheersen. Om te onderzoeken hoe deze traditie van waterbeheersing is ontstaan, en hoe deze zich tot vandaag de dag doorzet om moderne problemen te bestrijden, duiken we de geschiedenis in.
Tot op de dag van vandaag staan de lage landen dus in strijd met het water, en met de nieuwe dreiging van de stijgende zeespiegel die de klimaatverandering achter zich aan sleurt, is het maar de vraag of onze traditie van innovatie en probleemoplossing zich ook hiertoe kan voortzetten.
Om hierachter te komen ga ik in gesprek met Teun Terpstra, onderzoeker voor HZ university of applied sciences, met als specialisme waterveiligheid in de context van lange termijn klimaatverandering en zeespiegelstijging.
“Klimaatverandering maakt de situatie van in Nederland wonen alleen maar moeilijker, dat wil niet zeggen dat het onmogelijk is.”, zegt Teun, “De investering in waterinfrastructuur is eigenlijk wel pure noodzaak, maar we moeten natuurlijk wel kijken naar hoe we dat op een slimme manier doen” Zo is ook het menselijke aspect van waterveiligheid erg belangrijk. “Als mensen het idee hebben dat oplossingen op maatschappelijke problemen op hun persoonlijke leefomgeving worden afgewenteld komen mensen in verzet, wie wil er nou uitzicht op een windmolen of een zonnepark? Je moet als overheid mensen meenemen in zo’n complex proces.” Het echte vraagstuk moet ze uiteindelijk duidelijk worden: “Wil je nu veiligheid of wil je uitzicht?”
De daadwerkelijke complexiteit van een probleem als zeespiegelstijging is dan ook moeilijk te bevatten. Er zijn bijvoorbeeld meerdere conceptuele stromingen van wat we kunnen doen om Nederland in de verre toekomst te beschermen tegen sterke zeespiegelstijging. “Er is niet één het beste, de kosten en baten van ieder idee vallen onevenredig neer in de samenleving.” Er is een continue wisselwerking tussen bepaalde groepen, sectoren en natuur, “…wiens belangen allemaal moeten worden afgewogen in het kiezen van een bepaalde strategie. We zullen per sector moeten kijken hoe je daar toekomstbestendig kan zijn. Zo zullen landbouwsectoren moeten kijken dat ze niet afhankelijk worden van de externe aanvoer van zoetwater, maar efficiënt gebruik gaan maken van het beschikbare regenwater.”
Toch is het nooit echt zeker of we als land goed om zullen gaan met de zeespiegelstijging: “We zouden een zeespiegelstijging tot 5 meter nog wel aankunnen, je zal wel continu, op veel intensievere wijze dan nu met de dijkversterking en zand-suppleren bezig zijn. Technisch gezien is het mogelijk, maar of het maatschappelijk haalbaar is dat te blijven doen in dat tempo is de vraag.”
De vraag is niet of het water zal stijgen, maar of wij er goed op voorbereid zullen zijn zodra het stijgt. Als we als maatschappij samenwerken, aanpassen, en opofferen, vergroten we onze kansen, en kunnen we hopelijk onze duizend jaar lange opstand tegen het water voortzetten