Smartphones, laptops, tablets, televisies: de gemiddelde Nederlander besteedt bijna negen uur per dag met het kijken naar een scherm. Toch zegt vier op de vijf mensen tevreden te zijn over dat gebruik. Dat is één van de opvallendste uitkomsten van het onderzoek Sta stil en kies bewust, een onderzoek van Motivaction in opdracht van Netwerk Mediawijsheid voor de Week van de Mediawijsheid 2025. Aan het onderzoek deden 1.107 Nederlanders, tussen de 16 en 80 jaar, mee.
Zeker vier generaties worden gerepresenteerd in het onderzoek van Motivication. Hoewel er geen opvallende verschillen zitten achter de gemiddelde schermtijd van deze generaties, blijkt er een opmerkelijk verschil te zijn in de beleving: wat je ermee doet en hoe je je erbij voelt. Van de babyboomers geeft 93 procent aan tevreden te zijn over het eigen schermgebruik. Bij Gen Z is dat maar 66 procent. Jongeren voelen zich vaker uitgeput, machteloos of schuldig. Ze hebben minder gevoel van controle en vinden hun gebruik vaker ongezond. Babyboomers daarentegen ervaren juist veel controle en voelen weinig aanleiding om iets te veranderen, aldus Motivaction.
Dat schermgebruik vroeg begint, laat nieuw onderzoek zien. Kinderen van 0 tot 6 jaar kijken gemiddeld 102 minuten per dag. Dat is een stijging van ruim 25 procent ten opzichte van 2024, toen dat nog 81 minuten was, blijkt uit het Iene Miene Media-onderzoek. Mediacoach Lisanne Hagens, gespecialiseerd in schermtijd bij jonge kinderen, wijst op een trend die even belangrijk is als de minuten zelf. Schermtijd is niet langer één blok op de dag, maar een optelsom van kleine momenten bij kinderen: de Ipad in het restaurant ter afleiding, een spelletje tussendoor of het bekijken van YouTube filmpje. Het stapelen van de schermtijd voelt als niet tellende minuten, maar dit tikt de hele dag door. Daarbij volgt ongeveer de helft van de ouders op afstand nauwelijks wat er op het scherm gebeurt, terwijl de controle en begeleiding voor jonge kinderen juist van belang is.
Zes op de tien volwassen Nederlanders beschouwen schermgebruik als verslavend en gebruiken het scherm bewust als vlucht uit de werkelijkheid, zo blijkt uit onderzoek van Motivaction. Veel mensen betrappen zichzelf erop dat ze tijdens een korte pauze automatisch hun telefoon pakken. De 23-jarige Tessa Zwart herkent dit onmiddellijk. “De gewoonte van je telefoon pakken sluipt er gewoon in, zonder dat je het doorhebt,” zegt ze. Toch zegt een meerderheid dat zij exact weten wanneer het genoeg is geweest met het scrollen, liken en typen.
Het probleem is niet de kennis over het schermgebruik, maar de dieper gewortelde gewoonte: het schermgebruik zit vast gesleten in de dagelijkse routine. Om die gewoonte te doorbreken, kocht Tessa een zogeheten ’tap out’, een klein apparaatje met een magneet die ervoor zorgt dat haar apps geblokkeerd blijven totdat zij het apparaatje fysiek aanraakt. “Het zorgt voor een drempel” legt ze uit. Wie geconfronteerd wordt met zijn echte schermtijd, die bijna altijd hoger uitvalt dan gedacht, is eerder geneigd om iets aan zijn gedrag te doen, aldus de onderzoekers van Motivaction. Tessa hoopt dat de tap out haar schermtijd in de toekomst zal verminderen. Of het werkt? “Dat moet nog blijken, maar het bewustzijn alleen al helpt.”
Ruim 80 procent van de Nederlanders staat er voor open om bewuster met schermen om te gaan. Wat hierbij werkt, zijn geen grote veranderingen maar kleine stapjes: geen telefoon aan tafel, geen videos kijken voor het slapen gaan, een timer op sociale media. Voor ouders van jonge kinderen geldt hetzelfde, aldus Hagens: vijf minuten meekijken met je kind en een vraag stellen kan al verschil maken. Via deze kleine correcties/veranderingen kan men een weg inslaan naar verminderd schermgebruik, voor alle generaties.