In het rapport “Wat wil de delta?” onderzocht een groep wetenschappers hoe Nederland verandert als de zeespiegel met 2 of 5 meter stijgt. Een van de onderzoekers, Maarten Kleinhans (Universiteit Utrecht), zei hierover in een interview met NOS: “De Waddenzee ‘verzuipt’, de biodiversiteit daar verdwijnt.” Maar klopt dit? En onder welke omstandigheden?
De zeespiegel bij de Nederlandse kust stijgt al meer dan een eeuw. De grafiek hieronder laat zien hoe de zeespiegel is gestegen ten opzichte van het gemiddelde over de twintigste eeuw. In 1900 lag de Nederlandse zeespiegel nog 10,4 centimeter onder dit gemiddelde; nu is dat 18,3 centimeter erboven— een verschil van bijna 29 centimeter in iets meer dan een eeuw. Opvallend is dat Nederland het sterker voelt dan de rest van de wereld: de wereldwijde zeespiegel wijkt nu 4 centimeter minder af dan die aan de Nederlandse kust. Piet Hoekstra, hoogleraar geowetenschappen aan de Universiteit Utrecht, geeft aan dat de verwachte stijging inmiddels is bijgesteld van 20 naar 30 centimeter per eeuw. Dit betekent “dat het moment van verdrinken eerder in beeld zou kunnen komen.”
Meegroeivermogen
De Waddenzee heeft een natuurlijk vermogen om met de stijgende zeespiegel mee te groeien. Via de getijdeninlaten importeert de Waddenzee sediment dat de ruimte opvult die ontstaat door zeespiegelstijging. Zolang de aanvoer van sediment de stijging bijhoudt, groeien de wadplaten mee. Hoekstra legt uit dat de precieze grens waarbij de Waddenzee de zeespiegelstijging niet meer kan bijhouden onzeker is, omdat nieuwe modellen en berekeningen oude schattingen ter discussie hebben gesteld. Bovendien daalt de bodem van de Waddenzee, onder andere door gaswinning, zoutwinning en het compacteren van het sediment zelf. Hierdoor neemt de ruimte die het sediment moet opvullen om de zeespiegelstijging bij te houden toe. Volgens Hoekstra is bodemdaling een kleinere factor dan de zeespiegelstijging zelf, maar het verergert de situatie wel. Als de zeespiegelstijging de sedimentaanvoer overtreft, beginnen de wadplaten te verdrinken. Hoeveel er verloren gaat, hangt sterk af van het klimaatscenario.
In een wetenschappelijk artikel, gepubliceerd in het Netherlands Journal of Geosciences, vergelijkt Van der Spek (2018) drie klimaatscenario’s en berekent per scenario hoeveel wadplaten de Waddenzee verliest tegen 2100. Tegen 2100 wordt een stijging van 41 cm (het optimistische scenario), 52 cm (middelste scenario) of 76 cm (pessimistische scenario) verwacht ten opzichte van 2018. Elk bekken, een watergebied tussen twee waddeneilanden, heeft een kritische grens: de maximale snelheid waarmee de zeespiegel mag stijgen voordat de wadplaten niet meer kunnen meegroeien. Voor Texel is dat bijvoorbeeld 7,0 mm per jaar en voor Ameland 10,4 mm per jaar. Hoe hoger het scenario, hoe eerder die grens wordt overschreden en hoe meer wadplaten verdrinken. De grafiek hieronder laat zien hoe groot dat verlies is: van 3,5% bij het optimistische scenario tot maar liefst 38% bij het pessimistische scenario.
Alleen onder extreme scenario’s
In het scenario van Kleinhans, waarin de zeespiegel met 2 tot 5 meter stijgt, worden de kritische grenzen van alle bekkens overschreden. In dat geval klopt zijn bewering: de Waddenzee kan de stijging niet meer bijbenen en wadplaten verdrinken. Ook Hoekstra bevestigt dat bij circa 2 meter stijging het “absoluut afgelopen” is. Tegelijk is volledig verdrinken vóór 2100 in geen enkel scenario waarschijnlijk, al kan het verlies oplopen tot 38%. Hoekstra benadrukt dat er in Nederland nog een deel van de bekkens meegroeit, terwijl in Duitsland al achteruitgang zichtbaar is.
Het verlies van wadplaten is daarmee niet onvermijdelijk. Hoe groot het wordt, hangt af van de snelheid van de zeespiegelstijging, en dus van de toekomstige CO₂-uitstoot. Volgens Hoekstra kan de Waddenzee de zeespiegelstijging beter opvangen als zij meer ruimte krijgt, bijvoorbeeld door ingepolderde gebieden terug te geven aan de zee. De toekomst van het gebied ligt daarmee in belangrijke mate in onze handen.