ASML is uitgegroeid van machinebouwer in Veldhoven tot een strategische speler in de machtsstrijd tussen de Verenigde Staten en China. Hoe kreeg één Nederlands bedrijf zoveel invloed op de wereldwijde chipindustrie, en waarom draait geopolitiek inmiddels mede om de machines van ASML?
Medium: Brainport Eindhoven
ASML staat al jaren midden in de geopolitieke spanningen tussen de Verenigde Staten en China. Nieuwe Amerikaanse voorstellen om de export van chiptechnologie verder te beperken laten zien hoe actueel dat conflict nog altijd is (Match-wet).
Dat is opmerkelijk. ASML is geen wapenproducent, oliebedrijf of ministerie, maar een chipmachinebouwer uit Veldhoven. Toch kijken regeringen in Washington, Beijing en Den Haag met grote aandacht naar wat het bedrijf wel en niet mag leveren. Hoe kreeg een Nederlands technologiebedrijf zo’n strategische positie, en waarom speelt het zo’n grote rol in de machtsstrijd tussen wereldmachten?
Een groot deel van het antwoord ligt in één technologie: EUV. De Veldhovense chipmachinebouwer is de enige fabrikant ter wereld van extreme ultraviolet lithografiemachines, nodig voor de meest geavanceerde chips in smartphones, kunstmatige intelligentie, supercomputers en militaire technologie. Zonder zulke machines kunnen chipfabrikanten moeilijk meedoen aan de absolute wereldtop.
Een machine die niemand kan kopiëren
De EUV-machines van ASML gebruiken licht met een golflengte van 13,5 nanometer om uiterst geavanceerde chips te produceren. Daarmee kunnen chipmakers kleinere, snellere en energiezuinigere chips maken voor toepassingen als kunstmatige intelligentie, smartphones en high-performance computing. Volgens ASML is die technologie essentieel om verdere miniaturisatie van chips mogelijk te maken.
Juist die technologische voorsprong verklaart ASML’s unieke positie. De ontwikkeling van EUV kostte decennia en vereiste samenwerking met gespecialiseerde partners en toeleveranciers. Waar andere bedrijven afhaakten, wist ASML de technologie commercieel inzetbaar te maken. Daardoor werd het bedrijf de EUV-machines.
Natalia Loukianova, functional architect bij ASML, wijst erop dat juist die samenwerkingen moeilijk te kopiëren zijn. “Een belangrijk deel van onze voorsprong zit in technologie en kennis die vrijwel niemand anders beheerst, maar ook in langdurige partnerships, zoals met het Duitse Zeiss, leverancier van de geavanceerde optica. Juist die combinatie maakt dit iets wat bijna niemand anders in de wereld kan doen.”
Volgens Loukianova speelde ook de cultuur binnen ASML een rol in die dominante positie. “Er was jarenlang bereidheid om risico’s te nemen en te investeren in technologie waarvan succes niet gegarandeerd was. Met focus, strategisch denken en lange termijnvisie konden juist die riskante keuzes doorbraken opleveren.”
Van technologie naar macht
Die tijdlijn laat zien dat ASML’s positie niet alleen technologisch is gegroeid, maar ook politiek belangrijker is geworden. Wie toegang heeft tot EUV-machines, kan de meest geavanceerde chips maken. En wie die chips kan maken, heeft een voorsprong in kunstmatige intelligentie, defensie en digitale infrastructuur.
Daarom speelt ASML een rol in de spanningen tussen de Verenigde Staten en China. De Verenigde Staten willen voorkomen dat China toegang krijgt tot de modernste chiptechnologie. Nederland kwam daardoor onder druk te staan om de export van geavanceerde ASML-machines naar China te beperken.
Daarmee werd een bedrijf uit Veldhoven onderdeel van een veel groter conflict. Chips zijn niet langer alleen onderdelen in telefoons of laptops. Ze zijn bouwstenen van economische en militaire macht.
Wat staat er op het spel?
De strategische waarde van ASML blijkt niet alleen uit exportrestricties, maar ook uit hoe andere landen reageren. Terwijl de beurswaarde van ASML is opgelopen tot honderden miljarden euro’s en het bedrijf uitgroeide tot een van Europa’s waardevolste ondernemingen, proberen zowel China als de Verenigde Staten hun afhankelijkheid van de Nederlandse chipmachinebouwer te verkleinen.
China investeert fors om eigen lithografietechnologie te ontwikkelen, terwijl in de Verenigde Staten nieuwe initiatieven ontstaan rond mogelijke toekomstige concurrenten van ASML. Dat onderstreept hoe uitzonderlijk de positie van het bedrijf is: wereldmachten proberen niet alleen toegang tot de technologie te krijgen, maar zoeken ook manieren om minder afhankelijk te worden van één speler.
Zoals techjournalist Diederik Baazil het omschrijft: ASML is niet alleen een technologiebedrijf, maar ook een geopolitiek machtsmiddel. ASML maakt zelf geen chips, maar bepaalt wel mede wie ze kan maken. Juist dat maakt het bedrijf geopolitiek relevant.