Als Rotterdam de Tweede Wereldoorlog herdenkt, denkt men toch snel over het bombardement van 14 mei 1940, de brandgrens en de verwoeste stad. Dat is niet helemaal gek, wetende wat de impact hiervan was voor het Rotterdam wat we vandaag de dag zien. Er is echter meer, want Rotterdam is een stad vol met andere plekken van herinnering aan deportaties, razzia’s, verzetsdaden en meer.

Jaarlijks staat Rotterdam, net als de rest van ons land, op 4 mei stil bij de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. In Rotterdam heeft dit uiteraard een extra lading: volgens het Stadsarchief Rotterdam vielen er ongeveer 800 doden bij het bombardement in mei 1940.

Verspreid door Rotterdam liggen monumenten en bijzondere plekken die elk een ander verhaal vertellen over de Rotterdamse oorlogsgeschiedenis. Op de onderstaande kaart, die mede tot stand is gekomen met behulp van de publieke informatie van het Nationaal Comité 4 en 5 mei staan tien bijzondere plekken met tien bijzondere verhalen. Juist de minder zichtbare monumenten laten zien dat Rotterdam meerdere geschiedenissen tegelijk herdenkt. Door te klikken op één van de locaties, zie je in een paar zinnen uitgelegd waarom het verhaal van die plek zo bijzonder is.

Eén van de meest beladen plekken ligt aan de Stieltjesstraat, bij Plein Loods 24. Vanaf deze locatie werden tijdens de Duitse bezetting Joodse Rotterdammers en Joden uit de Zuid-Hollandse eilanden verzameld voor deportatie. Vlakbij deze locatie staat ook het Joods Kindermonument, waar de namen op staan van 686 Rotterdamse (Joodse) kinderen die gedeporteerd en vermoord zijn. Het is een beladen en confronterende plek, juist omdat het verhaal niet gaat over de verwoesting van gebouwen, maar over het verdwijnen van mensen uit de stad.

Een ander bijzonder verhaal is te vinden in het westen van Rotterdam. Daar herinnert Het Vergeten Bombardement, zoals de naam al suggereert, aan een minder bekend bombardement. Op 31 maart 1943 bombardeerden geallieerde vliegtuigen per ongeluk een woongebied tussen Bospolder en Tussendijken, waardoor volgens het Nationaal Comité 4 en 5 mei niet alleen meer dan 300 burgers om het leven kwamen, maar ook 10.000 Rotterdammers dakloos werden. De naam van het monument zegt eigenlijk al een hoop, namelijk dat niet elke ramp dezelfde plek krijgt in het collectieve geheugen, wat ook geldt voor dit minder bekende monument.

Een derde verhaal in de stad is juist opvallend sober. In Nieuw-Terbregge staat, langs de snelweg A20, het Observatorium Nieuw-Terbregge. Hier staat het Monument voor Operatie Manna. Dit monument herinnert aan de dropping van voedsel aan het einde van de beruchte hongerwinter, toen geallieerde vliegtuigen voedselpakketten afwierpen voor de hongerende bevolking in het westen van Nederland. De stalen sculptuur moet een verbeelding voorstellen van een stapel voedselpakketten binnenin een vliegtuig. Door de afgelegen ligging en abstracte vorm is het niet een monument waar iedereen automatisch bij stilstaat, of beseft dat er een oorlogsverhaal verteld worden.

Jelle Neomagus (22) woont erg dichtbij dit monument en benadrukt zowel de onwetendheid van mensen over over dit monument, als het belang ervan: “Ik loop er regelmatig langs, bijvoorbeeld met de hond. Als ik vertelde aan mensen of buurtgenoten wat het monument voorstelde, wist eigenlijk niemand ervan. Ik heb geluk gehad dat mijn ouders me dit verhaal wél verteld hebben.” Hij vervolgt: “Ik denk dat het juist belangrijk is dat ook deze kleinere monumenten aandacht krijgen, zeker bij mijn eigen generatie waar de oorlog misschien minder leeft.”

De interactieve kaart bij dit artikel laat zien dat deze drie plekken geen uitzonderingen zijn. Rotterdam kent meer monumenten en herdenkingsplaatsen die samen een ander, breder beeld geven van de oorlog in de stad. Wie alleen naar het bombardement kijkt, ziet dus maar een deel van het verhaal.