De Europese Unie bouwt al jaren aan zijn Europese identiteit. De afgelopen jaren duiken strengere immigratieregels op, die ten koste gaan van mensenrechten. Lidstaten pleiten voor het moderniseren van het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens.
Toen de PVV in 2023 werd verkozen, beloofde zij ‘het strengste asielbeleid’ ooit. Dat de asielwet op 21 april 2026 sneuvelde, verbaasde niemand in Den Haag, maar juist dat is het probleem.
Niet de inhoud zorgde voor opschudding, maar het uitblijven daarvan. Niet omdat de wet niet schuurt met internationaal recht, maar omdat politiek de moraal heeft ingehaald. De asielnoodmaatregelenwet moest verblijf ontmoedigen: kortere vergunningen, beperkte gezinshereniging en strengere herbeoordelingen, met directe gevolgen voor de humanitaire situatie van asielzoekers. Deze voorstellen staan haaks op het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Een continent dat zich ooit profileerde als baken van mensenrechten, holt zijn eigen mensenrechten uit. Hoe heeft het zo ver kunnen komen?
De geboorte van een belofte
In 1950 werd het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) getekend. Alize Hennekam, afgestudeerde master student internationaal recht, legt uit: “We hebben een deel van onze soevereiniteit opgegeven, omdat we hun de hoogste rechtsmacht geven om een oordeel te vellen over mensenrechten.” Decennialang werd dit gezien als de norm, maar die zelfvansprekendheid verschoof in de afgelopen jaren…
De eerste kreukels
In 2015 stond de EU voor een probleem: de vluchtelingenstroom bleef maar vloeien. Om dit de kop in te drukken, werden maatregelen genomen. De deal met Turkije markeert een pijnlijk keerpunt: voor het eerst “kocht” Europa mensenrechten af door miljarden te betalen aan een autoritair regime om vluchtelingen buiten de eigen grenzen te houden. De eerste kreukels in de Europese identiteit werden zichtbaar.
De Deense ghetto-wetten
In 2018 introduceerde Denemarken de zogenaamde ghetto-wetten, waardoor bewoners in niet-westerse wijken werden gedwongen te verhuizen naar andere delen van de stad. Dit leidde tot veel kritiek. Op 18 december 2025 oordeelde het Europese Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) dat de criteria voor het uitzoeken van deze wijken discriminerend zijn. Denemarken weigerde de wet aan te passen. Opnieuw krijgt migratiebeleid voorrang op mensenrechten. Wat begon als een pragmatische uitzondering, wordt steeds vaker genormaliseerd.
De ondermijning van het Hof
In mei 2025 stelden Italië en Denemarken een brief op waarin zij de bevoegdheden van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens op migratiebeleid willen beperken. “Deze landen stelden eigenlijk dat ze vinden dat het Hof hun boekje te buiten is gegaan, en dat het Hof het EVRM te breed interpreteert in het kader van de bescherming van migranten”, zegt een anonieme bron in masterstudent publiek internationaal recht. “Dit betekent dat de politiek zich gaat mengen met de onafhankelijke rechtspraak en dat ondermijnt het Hof.”
Op 10 december 2025, toonden Europese-lidstaten hun ware gezicht. Op Internationale Mensenrechtendag kwamen de ministers van justitie bijeen om de rechten van de mens te bespreken. De hypocrisie op deze speciale dag schemerde door, bij het pleiten voor het inkaderen van de interpretatie door het Europese Hof van de Rechten voor de Mens (EHRM) in migratiezaken. Deze inkadering betekent onder andere het afscheid nemen van een absoluut verbod op onmenselijke en vernederende behandeling. Ook Nederland beweegt mee in deze ontwikkeling.
Toekomstperspectief in Nederland
Nederland is een van de 27 lidstaten die de brief heeft ondertekend. Hoewel het zich aanvankelijk afzijdig hield, besloot het demissionaire BBB-VVD kabinet Schoof zich toch aan te sluiten bij de plannen van Italië en Denemarken. De vernieuwing roept vragen op over het humanitaire karakter van Europa.
Op 20 april 2026 heeft de Commissie Meijers haar zorgen hierover uitgesproken, mede omdat het de onafhankelijkheid van EHRM onder druk zet. Volgens de Commissie moet het Europese Verdragsysteem van mensenrechtenbescherming worden gehandhaafd. Het feit dat rechters worden verzocht hun rechtspraak in te perken door de uitvoerende macht, laat de hypocrisie van de Europese Unie zien en zorgt voor democratische erosie.
De belofte van 1950 was helder: nooit meer zouden mensenrechten afhankelijk zijn van politieke windrichtingen. Maar die belofte staat onder druk.