Het is 07:00 op een dinsdagochtend, op een militaire basis in zuidwest-Duitsland. Soldaten, officieren en ondersteunend personeel maken zich klaar voor hun werkdag. Gevechtsvliegtuigen stijgen op, op het hoogste niveau wordt vergaderd en overal zijn mensen druk in de weer. De soldaten krijgen hun opdrachten van de dag en overal hoor je officieren bevelen geven. Dit gebeurt in de voertaal van deze militaire basis, het Engels. De basis waar we het over hebben is Ramstein Air Base, de grootste militaire basis van de Verenigde Staten op Europees grondgebied en het hoofdkwartier van de Amerikaanse luchtmacht in Europa.
Ramstein Air Base is een van de tientallen militaire installaties van de VS op Europees grondgebied. Binnen Europa hebben de Amerikanen 31 permanente bases en nog 18 locaties waar ze toegang tot hebben, waar ruim 68.000 actieve militairen permanent gelegerd zijn. Deze aanwezigheid is al sinds 1949 de ruggengraat van de veiligheid van Europa en de NAVO. Maar sinds de tweede termijn van Donald Trump bewegen de Verenigde Staten zichtbaar weg van hun historische bondgenoten. In april 2026 noemde Trump de NAVO een “paper tiger” en door zijn adviseurs wordt openlijk gesproken over het terughalen van Amerikaanse troepen uit Europa. En dus houden steeds meer Europese analisten rekening met een scenario dat twintig jaar geleden ondenkbaar leek: een Europa zonder de Amerikaanse militaire paraplu. Welk effect zou dat hebben, en kunnen we eigenlijk wel zonder?
De prijs van Europese zelfstandigheid is gigantisch. Het International Institute for Strategic Studies, in Londen, berekende vorig jaar dat er 226 tot 344 miljard dollar extra nodig zou zijn voor Europa om de Amerikaanse wapensystemen te vervangen. Over de aankomende 25 jaar kan dit oplopen tot ongeveer 1 biljoen dollar. En dan hebben we het nog niet eens over de honderd Amerikaanse kernwapens die overal in Europa liggen, onder andere op vliegbasis Volkel in Noord-Brabant. Volgens defensiedeskundige Ko Colijn, van het instituut Clingendael, zou voor één-op-één vervanging voor Nederland, een defensiebudget van rond de 3% van het bbp inhouden.
Maar het probleem is breder dan alleen financieel. Europese legers zijn, na de Tweede Wereldoorlog, gebouwd als aanvulling op Amerikaanse systemen, niet als een zelfstandige macht. Zonder Amerika zouden Europese staten een groot tekort hebben aan militaire satellieten en ook Amerikaanse transportvliegtuigen, tankers en inlichtingenmiddelen zijn niet op korte termijn te vervangen. “Geen enkel Europees land zal het risico willen nemen dat de VS stoppen met het leveren van wapens of reserveonderdelen,” waarschuwde Dick Zandee, hoofd van het defensieprogramma bij het Clingendael Instituut, eerder dit jaar.
Tegelijkertijd waarschuwen historici dat stabiele bondgenootschappen, zoals de NAVO, historisch een uitzondering zijn en niet de regel. “Dat de NAVO in 1949 werd gevormd was uniek, er was geen openlijke oorlog met de Sovjet-Unie en dat ze na 1989 bleef bestaan is eigenlijk nog bijzonderder,” zegt Floribert Baudet, bijzonder hoogleraar Militaire Geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Hij wijst op een zorgwekkend precedent: toen Groot-Brittannië en Frankrijk in 1939 militaire bijstand beloofden aan Polen, bleef de initiële steun vooral symbolisch. “Het valt te betwijfelen of ze Polen echt hadden kunnen helpen; hun doctrines, materieel en opleidingen waren voornamelijk defensief ingesteld.” Polen werd al verslagen voordat de serieuze gevechten aan het westfront begonnen.
De vraag is dus niet langer of Europa zonder Amerika kán, maar of dat op tijd lukt. President Macron van Frankrijk zette begin 2026 de deur op een kier voor een Europese nucleaire paraplu, onder Franse leiding. En ook Duitsland en Polen houden zich hier mee bezig. Een Amerikaans vertrek zou overigens niet het eerste grote afscheid zijn in de NAVO-geschiedenis. In 1966 trok Frankrijk zich al terug uit de commandostructuur. Maar dit was een middelgrote macht, niet de drijvende kracht achter het bondgenootschap. Op Ramstein Air Base gaat intussen alles gewoon door. Voor nu.
Een militair vertrek uit Europa zou ook voor de VS zelf niet zonder gevolgen blijven. De tientallen bases in Europa dienen niet alleen de Europese veiligheid, het zijn ook logistieke hubs voor operaties in Afrika en het Midden-Oosten. Zonder deze hubs verliezen de Amerikanen een deel van hun wereldwijde slagkracht. Daarnaast is Europa de nummer één afnemer van Amerikaanse wapens, een geopolitieke breuk zou de Amerikanen veel geld kosten. Een terugtrekking van de VS zou ruimte bovendien ruimte maken voor China en Rusland en daarmee de Amerikaanse hegemonie aantasten.