Jarenlang wordt er al gewaarschuwd voor de toename van het gebruik van elektronische sigaretten, ook wel vapes genoemd. Er zijn voornamelijk zorgen over jongeren en jongvolwassenen die geregeld gebruikmaken van deze producten. Verleidelijke smaakjes en makkelijke toegang tot deze producten zorgen voor grootschalig gebruik onder jongeren. Ondanks ingrijpende maatregelen tegen vapen en smaakjes sinds 1 januari 2024, blijft het gebruik van vapes uitermate hoog onder jongeren. Ook de volledig verboden smaken duiken overal nog op, blijkt uit onderzoek van het Trimbos-instituut.
E-sigaretten en tabak
Sinds 2020 roept het Trimbos al op om te waarschuwen voor de risico’s die de elektronische sigaret heeft voor de maatschappij. Zij stellen dat de vape een opstap is naar het roken van tabakswaren voor veel jongeren. Uit een later onderzoek in 2023 blijkt dan ook dat bijna 70 procent van de jongeren die maandelijks vapet, daarnaast ook maandelijks sigaretten rookt. Deze cijfers weerleggen het ideaal waarin de elektronische sigaret werd gezien als alternatief voor roken of gebruikt kon worden als stopmiddel voor het roken van sigaretten.
In januari 2024 werd daarom een totaal verbod op vapes met smaakjes ingevoerd door de Nederlandse overheid. Het was winkels niet meer toegestaan om vapes te importeren en voorraad mocht alleen nog worden opgemaakt. Een duidelijke maatregel tegen het gebruik van de e-sigaret als versterking en aanvulling op normaal roken onder jongeren. Anno 2026 blijkt echter dat deze ingreep nog weinig effect heeft. Uit onderzoek van het Trimbos-instituut blijkt namelijk dat 85 procent van de vapende jongeren nog steeds gebruikmaakt van elektronische sigaretten met een smaakje.
Smaakjesvapes
In de periode van 2010-2015 verschenen de eerste elektronische sigaretten met smaakjes in de schappen van tabakswinkels en zogeheten vapeshops. In de periode van 2015-2020 werden zij razend populair en steeds aantrekkelijker voor jongeren. Flitsende kleuren, extreem zoete smaken en op steeds meer plekken verkrijgbaar. Ook de term “vape” draagt een waardeoordeel met zich mee, in de zin dat dit een stuk minder negatief klinkt dan e-sigaret.
De razende populariteit van vapes leidt tot verdere onderzoeken van onder andere het Trimbos-instituut en RIVM. Uit deze onderzoeken blijkt het alternatief voor tabaksrookwaar helemaal niet zo onschuldig te zijn. Deze resultaten zetten de overheid aan tot actie om de jeugd te beschermen tegen de verleidelijke en sterk verslavende vapes.
Gevaren
De gevaren die e-sigaretten met zich meebrengen zijn nog niet allemaal duidelijk, voornamelijk over langetermijnprocessen is weinig bekend over de impact op het lichaam. Uit onderzoeken blijkt echter wel dat er aanmerkelijke gevaren zijn in het gebruik van vapes. Onder andere de nicotinezouten in menig vape maken deze makkelijk te roken en zorgen voor versnelde effecten van nicotine op het brein. Deze nicotinezouten zorgen ervoor dat vapes erg verslavend zijn en toegankelijk voor jongeren.
“Als je eenmaal begint dan is het moeilijk te stoppen, maar waarom ik begonnen ben? Het is ook heel makkelijk, je kunt het eigenlijk overal wel doen, ook binnen, niemand heeft het door” zegt Joost Kouwenberg. Joost heeft vanaf zijn achttiende twee jaar lang gevapet. “De reden is denk ik dat het gewoon hartstikke lekker is, het is gewoon een heel zoet smaakje, je hebt de keuze uit honderden smaken.”
Uit onderzoek blijkt dat ondanks de mogelijke gevaren jongeren toch blijven vasthouden aan het vapen. “Ik denk dat die reden toch wel erin lag dat ik het gevoel had dat het vapen op korte termijn nog wel echt veel meer met je doet, kortademigheid, heel veel hoesten, ik herstelde nooit van verkoudheidjes.”
De maatregelen sinds 2024 zijn een stap in de juiste richting voor het terugdringen van het aantal vapende jongeren, maar meer maatregelen zullen nog moeten worden genomen. Betere voorlichting en verminderde aantrekkingskracht van vapes zouden jongeren ten goede komen. “Ik denk dat het vooral zit in de vape met heel veel smaakjes.”