Een derde van alle raadsleden kreeg de afgelopen bestuursperiode te maken met agressie, bedreiging of (verbaal) geweld, blijkt uit onderzoek van de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden (NVR). Naast raadsleden zijn wethouders en burgemeesters ook steeds vaker de dupe. De drempel voor agressie lijkt voor burgers steeds lager te liggen en bedreiging is voor lokale politici bijna niet meer weg te denken uit hun werk.
Steeds lagere drempel
Sinds 2022 is het aantal bedreigingen aan het adres van raadsleden verdubbeld en sinds 2015 zelfs verzesvoudigd, meldt de NVR. De vereniging ziet de drempel voor agressie steeds lager worden: “Ook een dispuut over het lokale zwembad of de komst van een verkeersdrempel in een 30-kilometer-zone blijkt al genoeg aanleiding te kunnen zijn voor verbaal geweld”, schrijft de vereniging. Waarom is een politicus bedreigen zo makkelijk geworden voor burgers? “Dat komt omdat hun toetsenbord en hun anonimiteit ervoor zorgen dat dit gewoon makkelijker gaat. Ook hebben we minder contact met elkaar, waardoor we ons minder kunnen verplaatsen in wat het betekent voor iemand. Die afstanden zijn natuurlijk heel groot geworden. Het is een gebrek aan respect.” Dat was de conclusie van psychiater Esther van Fenema in januari van dit jaar in een interview met WNL.
Zie hieronder een overzicht van 10 bedreigingen die de afgelopen bestuursperiode naar voren kwamen in de Nederlandse media.
Vooral vrouwen de dupe
Vrouwen zijn significant vaker slachtoffer van online geweld en agressie dan hun mannelijke collega’s. Dat is de conclusie van een onderzoeksrapport dat in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken werd uitgevoerd in 2024. Daarnaast stelt het rapport dat bijna de helft van de vrouwelijke raadsleden aangeeft dat het meest recente incident betrekking had op hen als persoon, of vertegenwoordiger van een bepaalde groep of etniciteit en niet op hun werk als raadslid. Dat is bij hun mannelijke collega’s aanzienlijk minder vaak het geval volgens het rapport. De Groene Amsterdammer meldde in 2021 al dat tien procent van alle tweets die gericht waren aan Nederlandse vrouwelijke policiti haat of agressie bevatte. Bij 40% van de onderzochte tweets had de haat betrekking op gender en was dus sprake van seksisme.
Gevolgen voor raadsleden
Ondanks de sterke toename in bedreigingen en geweld stelde driekwart van de raadsleden zich tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van dit jaar opnieuw verkiesbaar, meldt de NVR. Op het eerste oog lijkt de toename dus geen sterk effect te hebben op de motivatie van raadsleden. Uit een rapport van de NVR uit 2018 blijkt echter dat het een stuk genuanceerder ligt. De gevolgen zijn vaak subtiel, maar belemmeren het het functioneren van raadsleden weldegelijk. Zo zou een deel van de raadsleden er volgens het rapport voor kiezen zich na een bedreiging tijdelijk bewust bezig te gaan houden met “minder controversiële” dossiers. Daarnaast stelt het rapport dat het tonen van kwetsbaarheid door raadsleden na een bedreiging vaak verkeerd werd opgepikt door de omgeving of zelfs politiek tegen hen gebruikt werd. “Doordat kwetsbaarheid als onveilig werd ervaren, lieten veel raadsleden deze meestal niet zien”, stelt het rapport. Daarnaast zou het persoonlijk functioneren van raadsleden sneller in het geding komen na een bedreiging wat zich uitte in een slechtere concentratie en een hogere prikkelbaarheid. In tegenstelling tot deze negatieve gevolgen, merkt het rapport ook op dat sommige raadsleden juist extra gemotiveerd raakten om hun politieke en maatschappelijke standpunten kracht bij te zetten na een bedreiging.
Door sociale media en een steeds anoniemere samenleving lijken politici voor sommige burgers geen mensen met gevoelens meer, maar een publieke schandpaal waar alles tegen geroepen mag worden. Dat driekwart van de raadsleden zich dit jaar, na een bestuursperiode waarin de haat en bedreiging weer volop toenam, opnieuw verkiesbaar stelde lijkt goed nieuws. Dat de bedreigingen weldegelijk wonden nalaten en veel raadsleden zich bijvoorbeeld gaan focussen op “minder controviersiële” dossiers na een incident zou een goed signaal kunnen zijn dat de feesthoedjes echter weer ingepakt mogen worden. Elke kleine stap die lokale politici terug nemen na een bedreiging zou een serieus signaal moeten zijn dat de democratie ondermijnt wordt.