Foto: Richard Masoner/ Cyclelicious (CC BY-SA 2.0)
Fatbikes zijn in de afgelopen jaren ontwikkeld tot een populair vervoermiddel onder jongeren. De elektrische fiets met brede banden is niet meer weg te denken uit het straatbeeld. Echter, schuilt er achter deze hype een probleem. Het aantal ongelukken waarbij fatbikes betrokken zijn groeit enorm.
Toename van ongelukken op de spoedeisende hulp
De toename van het aantal ongelukken met fatbikes blijkt uit recente cijfers van VeiligheidNL. In oktober 2024 tijdens een landelijke meetweek belandden er 1.291 mensen na een fietsongeluk op de spoedeisende hulp. Daarvan waren 96 slachtoffers die bestuurder of passagier van een fatbike waren, zo ongeveer 7 procent.
Hoewel dit percentage klein lijkt, blijft het opvallend omdat fatbikes relatief nieuw zijn. De cijfers een goede representatie geven weer, wat betekent dat er zo ongeveer 5.000 fatbikers op de spoedeisende hulp per jaar belanden. Pas in 2021 werd de fatbike voor het eerst geregistreerd in het Letsel Informatie Systeem. In 2022 waren er zeven gevallen, in 2023 waren het er negenenvijftig. Daarnaast bleek dat er in de eerste helft van 2024 al twee keer zoveel slachtoffers waren door fatbikes als in heel 2023.
Ongelukken met een fatbike vaak ernstiger
De stijging van het aantal ongelukken is verontrustend, maar daarna valt de ernst van de ongevallen op. Uit dezelfde meetweek van VeiligheidNL blijkt dat 22 procent van de fatbikeslachtoffers wordt opgenomen in het ziekenhuis. Bij e-bikes is dit 16 procent en bij gewone fietsen 13 procent. Bij ongelukken met fatbikes komt relatief vaak vooral hoofd- en hersenletsel voor. Onder de leeftijdscategorie van 12 tot 15 jaar heeft zelfs 24 procent hersenletsel na een fatbike-ongeluk.
Volgens VeiligheidNL is de belangrijkste verklaring hiervoor dat fatbike-gebruikers bijna geen helm dragen. Tijdens de meetweek droeg slechts 3 procent van de fatbike-gebruikers een helm. Hierdoor zijn de meeste gebruikers van deze fiets niet beschermd tegen een val, terwijl bij deze fietsen de impact door de hoge snelheden juist extra groot is.
Jongeren zijn extra kwetsbaar door risicogedrag
Uit de cijfers blijkt dat vooral jongeren onder de grootste risicogroep vallen. Onder het totaal aantal fatbike-ongelukken is 47 procent van de slachtoffers tussen de 12 en 15 jaar. Volgens Tess Moonen heeft bijna iedereen in haar omgeving een fatbike, waaronder haar jongere broertje en beste vriendin. “We reden uit school naar de Albert Heijn toen we met vijfendertig kilometer per uur vielen,” vertelt ze. “Ik zat achterop bij mijn vriendin en schrok enorm, we kregen de fiets eerst niet van ons af. Gelukkig had ik alleen een schaafwond, maar mijn vriendin moest naar de spoedeisende hulp met een hersenschudding”.
Onderzoek van TeamAlert laat zien dat risicogedrag een belangrijke rol speelt. Ongeveer een kwart van de jongeren rijdt harder dan toegestaan, door het opvoeren van de fatbikes. Veel jongeren doen dit omdat hun leeftijdsgenoten het ook doen, hierdoor wordt de groepsdruk versterkt. Jongeren zien het gevaar en de risico’s van het opvoeren niet in en denken dat de kans dat ze worden gepakt klein is. Deze combinatie verklaart volgens TeamAlert dat jongeren extra kwetsbaar in het verkeer zijn en daardoor vaker betrokken zijn bij ongelukken met ernstig letsel.
De overheid grijpt in
De toename van fatbike-ongelukken blijft ook niet onopgemerkt in Den Haag. Het kabinet wil ingrijpen met nieuwe maatregelen om de verkeersveiligheid onder e-bikes te verbeteren. Zo ligt er een voorstel klaar om in het najaar van 2026 naar de Tweede Kamer te sturen. Hiermee wil het kabinet dat er vanaf 2027 een helmplicht ingaat voor minderjarige bestuurders van fatbikes, e-bikes en andere lichte elektrische voertuigen. De overheid kiest ervoor om niet alleen regels in te voeren voor fatbikes, maar voor alle elektrische fietsen. Op deze manier probeert het kabinet het aantal ongevallen onder jongeren terug te dringen en het verkeer veiliger te maken.
Naast de populariteit van fatbikes nemen het aantal ongelukken en het letsel daarbij ook toe. Vooral jongeren lopen extra gevaar door risicogedrag en het gebrek aan hoofdbescherming. Door een helmplicht wil de overheid ingrijpen, maar zonder gedragsverandering blijft het probleem bestaan.