Werken naast het studeren lijkt voor veel studenten vanzelfsprekend geworden. In collegezalen en bibliotheken gaat het gesprek net zo vaak over roosters en tentamens als over uren en bijbanen. Maar waarom werken studenten zo veel?
Uit recente cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek blijkt dat het aandeel jongeren met betaald werk de afgelopen tien jaar flink is gestegen. In 2014 had nog zo’n 69 procent van de jongeren een baan, inmiddels is dat ruim 77 procent. Die groei lijkt nu af te vlakken, maar het niveau blijft hoog. Werken naast school of studie is daarmee eerder regel dan uitzondering geworden.
De belangrijkste reden waarom studenten werken, is het financiële plaatje. Studeren is duurder geworden, vooral voor studenten die op kamers wonen. Huurprijzen stijgen, boodschappen worden duurder en ook studiekosten lopen op. Voor veel studenten is een bijbaan daardoor geen extraatje meer, maar een noodzakelijke inkomstenbron. Dat herkent ook Academische Pabo-student Lieke van Pernis. “Ik werk meerdere dagen per week naast mijn studie, vooral om mijn huur te kunnen betalen,” vertelt ze. “Zonder dat inkomen red ik het gewoon niet.” Haar ervaring laat zien dat financiële druk een belangrijke drijfveer is. Werken is voor veel studenten simpelweg nodig om rond te komen.
Toch is geld niet de enige verklaring. De arbeidsmarkt speelt ook een grote rol. Door personeelstekorten zijn bijbanen in sectoren zoals horeca en detailhandel relatief makkelijk te vinden. Werkgevers in sectoren zoals horeca en retail zoeken actief naar personeel en richten zich daarbij vaak op studenten. Dat maakt het aantrekkelijk en toegankelijk om te werken naast je studie.
Toch heeft die ontwikkeling ook een keerzijde. Werken kost tijd en energie, en dat kan botsen met studeren. Lieke merkt dat zelf vooral in drukke periodes. “In tentamenweken wordt het echt lastig. Dan moet ik soms kiezen: ga ik werken of ga ik studeren?” zegt ze. “Je wil allebei goed doen, maar dat lukt niet altijd.” Die spanning tussen werk en studie is herkenbaar voor veel studenten. Zeker wanneer het aantal werkuren oploopt, kan dat ten koste gaan van studieresultaten of vrije tijd. Tegelijkertijd is stoppen met werken voor veel studenten geen optie, juist vanwege de financiële afhankelijkheid.
Opvallend is dat de groei van het aantal werkende jongeren nu lijkt te stabiliseren. Volgens het CBS is het percentage jongeren met betaald werk in het afgelopen jaar niet verder gestegen. Dat betekent niet dat studenten minder werken, maar wel dat de aanhoudende groei er mogelijk uit is. Een vergelijking met andere Europese landen laat zien hoe bijzonder die situatie is. Nederlandse jongeren behoren tot de meest werkende jongeren van Europa. In veel andere landen ligt het percentage jongeren met een bijbaan aanzienlijk lager. Op de kaart bij dit artikel is dat verschil duidelijk zichtbaar: Nederland staat in de kopgroep.
De centrale vraag blijft daarmee: waarom werken studenten zoveel? Het antwoord ligt in een combinatie van factoren. Financiële druk dwingt studenten om te werken, terwijl een krappe arbeidsmarkt en sociale normen het tegelijkertijd stimuleren. Wat overblijft is een nieuwe realiteit waarin studeren en werken hand in hand gaan. Zoals Lieke het samenvat: “Het hoort er gewoon bij. Maar makkelijk is het niet altijd.”