Door de recente militaire escalatie rond Iran zijn de olieprijzen flink gestegen, waardoor automobilisten meer betalen aan de pomp. Terwijl landen als Spanje en Italië tijdelijk de accijnzen verlagen om de kosten te drukken, blijft Nederland terughoudend omdat een verlaging op de lange termijn de duurzaamheidsdoelen niet ondersteunt. Toch waarschuwt het IEA dat er zo snel mogelijk een kortetermijnoplossing moet worden gevonden.
Sinds het uitbreken van de oorlog met Iran is er grote bezorgdheid ontstaan over de oliehandel. Door het conflict ligt een deel van het transport stil, vooral via de Straat van Hormuz, waar normaal een aanzienlijk deel van de wereldolie doorheen gaat. Daarnaast voert Iran aanvallen uit op olietankers en energie-installaties, waardoor de productie en het transport worden verstoord. Hiermee probeert het land druk uit te oefenen op de wereldmarkt. Omdat het onduidelijk is hoe lang het conflict zal duren, neemt de onzekerheid over de olievoorraad toe en zullen de olieprijzen waarschijnlijk stijgen.
Accijnsverlaging
De impact van stijgende olieprijzen op overheidsmaatregelen wordt duidelijk als we kijken naar eerdere crises. Zo stegen de olieprijzen bijvoorbeeld sterk in 2022 na het uitbreken van de oorlog tussen Rusland en Oekraïne, wat ook terug te zien is in de grafiek hieronder. Destijds verlaagde Nederland de accijnzen om brandstof betaalbaar te houden, vooral voor huishoudens die afhankelijk zijn van de auto. Een accijnsverlaging betekent dat de overheid minder belasting heft op producten zoals benzine en diesel. Nu de spanningen rond Iran opnieuw leiden tot hogere olieprijzen, kiezen landen als Spanje, Italië en Noord-Macedonië wél voor zo’n maatregel. Nederland blijft daarentegen terughoudend. Volgens Peter Mulder en Bert Colijn komt dat doordat een accijnsverlaging de overheid veel geld kost en vooral gunstig is voor hogere inkomens die meer rijden. Bovendien houdt het de vraag naar fossiele brandstoffen hoog, wat botst met de klimaatdoelen van de rijksoverheid, zoals minder broeikasgassen in 2040 en klimaatneutraal zijn in 2050.
Gefrustreerde Nederlanders
De stijgende olieprijzen hebben directe gevolgen voor Nederlanders. Veel automobilisten ervaren frustratie en zorgen over de tankprijzen. Benzinetankstationmedewerker Maartje Min merkt op: “De prijsverhogingen veroorzaken soms vervelende reacties bij klanten. Ze zuchten bij het afrekenen of maken opmerkingen dat het steeds duurder wordt.” Ook automobilisten laten hun ongenoegen merken. Een klant die dagelijks moet tanken zegt: “Ik baal enorm, want ik moet elke dag een halfuur naar mijn werk rijden. Het wordt nu wel een heel dure grap.” De hogere kosten zijn niet alleen merkbaar bij de pomp. Ook andere uitgaven, zoals het vervoer van goederen of het openbaar vervoer, kunnen duurder worden doordat bedrijven de stijgende brandstofprijzen doorberekenen. Vooral voor huishoudens met een lager inkomen kan dit leiden tot financiële spanning en moeilijke keuzes tussen boodschappen of energierekeningen.
Klimaat doelen
Niet alleen de olieprijzen stijgen, ook de consumptie van fossiele brandstoffen staat onder druk. De grafiek laat zien dat de beschikbare hoeveelheid olie de afgelopen jaren al is afgenomen, door zowel geopolitieke spanningen als de opkomst van duurzame energiebronnen zoals zonne-energie. Het Klimaatverdrag van Parijs heeft wereldwijd de ontwikkeling van duurzame energie versneld en de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen teruggedrongen. Daarom blijft het voor Nederland belangrijk om beleidskeuzes, zoals het verlagen van accijnzen, af te wegen tegen lange termijn klimaatdoelen. Tegelijk waarschuwt het Internationaal Energieagentschap (IEA) dat de wereld mogelijk een ongekende energiecrisis tegemoet gaat en adviseert het agentschap om zo snel mogelijk korte termijn oplossingen te vinden, bijvoorbeeld door alternatieve brandstoffen in te zetten. Zouden duurzame brandstoffen hierbij een belangrijke rol kunnen spelen?