Met de gemeenteraadsverkiezingen net achter de rug en de stemmen nog verspreid over vloeren door heel het land, kijken we eens naar de tanende populariteit van deze dag. Sinds de jaren ’80 daalt de opkomst gestaag. Hoe komt dat?

Tot 1970 lag de opkomst van de – toen nog – drie verkiezingen erg dicht bij elkaar, zo tussen de 85 en 95 procent. In die tijd gold nog een stemplicht, die werd afgeschaft omdat hij simpelweg te duur was om te handhaven. De opkomst namen een duik, en de verschillen tussen verkiezingen werden uitvergroot. Sindsdien slingert de tweede kamer rond de 80%, zakten de provinciale staten naar 45%, om inmiddels weer te stijgen en glijdt de gemeenteraad af. van 67,3% in 1970 naar 51% in 2022.

Terwijl de kiezers de gemeenten uit het oog verliezen, maken landelijke partijen door middel van hun campagnes duidelijk waar hun prioriteit ligt. Zo gebruikt D66 overal dezelfde slogan en hetzelfde gezicht als in de landelijke campagne, en is door het hele land het gezicht van Lidewij de Vos te zien. Ook doen veel landelijke partijen in veel gemeenten niet mee – zo doet PVV maar mee in 29 gemeenten mee – waardoor mensen hun voorkeursstem verliezen.

Lokale partijen springen massaal in dat gat. In dertig jaar zijn die ruim verdubbeld en ook dit jaar lijkt die trend door te zetten (de stemmen zijn bij tijde van publicatie nog niet allemaal geteld). In Den Haag staat Hart voor Den Haag, de partij van Richard de Mos, bijvoorbeeld bovenaan de exitpoll met een monsterlijke 17 van de 45 zetels.

In een tijd waarin steeds meer mensen het gevoel hebben niet door de politiek gehoord te worden, zijn juist de gemeenten cruciaal. Zij kunnen direct met mensen in gesprek gaan en de problemen die ze daar opvangen aanpakken – zo goed en zo kwaad als het gaat. Toch lijken ze daar niet in te slagen en blijft de belangstelling voorlopig afnemen.