De EU vergrijst in een hoog tempo. In de afgelopen 10 jaar is het percentage 65-plussers met 5 procent gestegen. Dit brengt grondige problemen met zich mee; de druk op de pensioenfondsen groeit, wat kan leiden tot economische stagnatie. In landen als Japan en Zuid-Korea is vergrijzing al langer een structureel probleem. Daar wordt zichtbaar wat de EU mogelijk te wachten staat.
De cijfers geven een helder beeld; EU-bewoners worden ouder. In 2014 was gemiddeld 18,7 procent van de bevolking 65-plus. Nu is dat ruim 22 procent, blijkt uit gegevens van Eurostat. Met name in Zuid- en Oost-Europa loopt het aandeel ouderen fors op. Italië spant echter de kroon, waar bijna een kwart van de bevolking pensioenleeftijd heeft bereikt.
Ook Nederland vormt geen uitzondering. Hoewel de vergrijzing hier relatief langzamer gaat dan in andere EU-landen, neemt de druk wel degelijk toe. Zo stijgen de zorgkosten al jaren doordat er meer ouderen zijn die langdurige zorg nodig hebben. Ook leidt vergrijzing tot personeelstekorten in vitale sectoren. Denk bijvoorbeeld aan verpleegkundigen, leraren, tandartsen en technici.
Voorbeeld uit Azië: hoe vergrijzing eruitziet
In Azië is de impact van vergrijzing het duidelijkst zichtbaar. Vooral Zuid-Korea heeft hier grote problemen mee. Het land heeft een van de snelst verouderende bevolkingen door stijgende levensverwachting. Daarnaast krijgen de Zuid-Koreaanse vrouwen gemiddeld maar 0,78 kinderen; het laagste geboortecijfer ter wereld. Sinds 2024 wonen er ook meer 70-plussers dan twintigers.
Bijna tien jaar zijn de Zuid-Koreaanse geboortecijfers in een noodtempo gedaald, tot op het punt dat de voormalig Koreaanse president sprak van een “nationale noodsituatie”. Dat is niet voor niets; de vergrijzing kan in het land ertoe leiden dat het aantal inwoners halveert voor het eind van de eeuw. Dit kan grote maatschappelijke en economische gevolgen hebben voor het land. Op dit moment leeft al meer dan 40 procent van Koreaanse ouderen onder de armoedegrens, wat ze de tweede armste ouderen bevolking van de wereld maakt. Dit aantal dreigt de komende jaren verder omhoog te schieten.
Ook andere landen in de regio, zoals Japan en China, hebben vergelijkbare problemen. In Japan krimpt de bevolking inmiddels al 14 jaar, en probeert de overheid alles te doen om dit tegen te gaan. Zo wordt jaarlijks door de overheid de kinderbijslag verhoogd, en worden er zelfs datingapps gesubsidieerd. Ondanks dit alles lijkt het geen vruchten af te werpen; inmiddels is al ruim 30% van de Japanse bevolking 65-plus en heeft het land nauwelijks meer economische groei door een krimpende beroepsbevolking.
Europa volgt hetzelfde pad
In de EU dreigt hetzelfde te gebeuren als in Azië, al is het tempo iets lager. Een belangrijke indicator is de zogenoemde grijze druk: het aantal ouderen per 100 mensen op werkleeftijd. In alle EU-landen stijgt de grijze druk. Dit gaat vooral hard in Oost-Europese landen, waar veel jongeren emigreren.
Opvallend is dat Nederland in een groep van relatief weinig vergrijzende landen zit. Onderzoek van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) toont zelfs aan dat Nederland halverwege de jaren 30 een van de jongste Europese bevolkingen zal hebben. Toch betekent dit niet dat het probleem hier minder urgent is. Omdat Nederland met 19 andere lidstaten een munt deelt, waarschuwt het WRR voor hogere inflatie en economische stagnatie in de komende decennia. Dit kan dan weer leiden tot politieke spanningen tussen lidstaten.
Europa staat op dit moment nog niet waar landen als Zuid-Korea en Japan zijn, maar de koers is duidelijk. Zonder ingrijpende keuzes dreigt vergrijzing uit te groeien tot een van de grootste economische en maatschappelijke uitdagingen van de komende decennia.