In 2026 is het voor recent afgestudeerden moeilijker een baan te vinden dan voorheen. Na jaren van personeelstekorten daalt sinds 2022 het aantal vacatures. Tegelijkertijd stellen werkgevers hogere eisen aan ervaring. Wie aan de slag wil, heeft meer nodig dan een diploma.
Sabine studeerde in januari af bij de opleiding Communicatie aan Hogeschool Leiden en probeert sindsdien een baan te vinden als communicatiemedewerker. “Ik ben al begonnen met solliciteren voordat ik officieel mijn diploma had. Inmiddels heb ik 32 keer gesolliciteerd en ben ik zeven keer op gesprek geweest”, aldus Sabine. Toch lukt het nog niet om ergens aan de slag te gaan. “Ik word vaak afgewezen omdat ik te weinig werkervaring heb. ”
Ook Kyra, die afgelopen juli afstudeerde in communicatie, ervaart hoe lastig het is om als starter binnen te komen. Wat haar het meest frustreert is dat sommige bedrijven helemaal niets laten horen. “Van ongeveer tien bedrijven heb ik nooit meer iets gehoord. Dan laat je iemand eigenlijk gewoon aan zijn lot over.”
Van personeelstekort naar concurrentiestrijd
De arbeidsmarkt is snel veranderd: van een periode met personeelstekorten naar een situatie waarin de concurrentie om banen is toegenomen. Tussen 2020 en 2022 was er sprake van een krappe arbeidsmarkt: er waren minder werkzoekenden dan vacatures en werkgevers stonden te springen om personeel. Sinds 2022 daalt het aantal openstaande vacatures weer en neemt de werkloosheid licht toe, onder meer onder jonge vrouwen.
Volgens Eric Verduijn, directeur-bestuurder van Stichting CINOP-ECBO, een kennisorganisatie op het gebied van onderwijs en arbeidsmarkt, zit er een knelpunt in de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt. “Pas afgestudeerden weten veel, maar kunnen vaak nog weinig in de praktijk”, zegt hij. Veranderingen in het onderwijs zijn hier deels de oorzaak van, geeft hij aan. “Jongeren krijgen veel theoretische kennis mee, maar er is minder aandacht voor basiscompetenties en praktische vaardigheden.”
Voor opleidingen zoals communicatie, kunst en taal en cultuur is het aanbod van afgestudeerden relatief groot in vergelijking met het aantal beschikbare banen. Volgens Verduijn verandert AI de arbeidsmarkt: taken in marketing en contentcreatie worden deels door AI uitgevoerd, waardoor starters in hoogopgeleid werk harder moeten strijden om een plek. Daardoor ontstaat meer concurrentie op de arbeidsmarkt en zullen hbo-afgestudeerden de komende jaren naar verwachting (nog) meer moeite moeten doen om een baan te vinden.
Die concurrentie merken beginnende werkenden direct. “Bij een vacature van BNNVARA reageerden ongeveer driehonderd mensen”, zegt Kyra. “Als starter zoek je naar een speld in een hooiberg.”
Starters in een vicieuze cirkel
Als gevolg van de afwijzingen zitten veel starters in een tegenstrijdige situatie: om ervaring op te doen heb je een baan nodig, maar zonder ervaring krijg je geen baan. Sabine: “Ik heb bijbaantjes gehad, maar die waren niet relevant voor mijn studie. Achteraf had ik misschien eerder werkervaring in het vakgebied moeten opdoen.”
Kyra liep tijdens haar studie stage bij Radio 538 en Theater Bellevue. Toch vragen veel werkgevers volgens haar meer ervaring: “Zelfs bij juniorfuncties vragen ze vaak twee jaar werkervaring. Bedrijven zoeken iemand die meteen zelfstandig kan werken.” Sabine herkent dat probleem. “Je komt net van school af en denkt dat de wereld aan je voeten ligt, maar de kansen zijn beperkt. Al die afwijzingen maken je ook onzeker. Terwijl eigenschappen zoals leergierigheid en flexibiliteit volgens mij minstens zo belangrijk zijn als ervaring.”
Volgens Verduijn ligt een deel van de oplossing in betere samenwerking tussen onderwijs en werkgevers. “Opleidingen moeten kijken naar hoe wat werkgevers vragen een plek krijgt in het onderwijs, en werkgevers moeten duidelijker zijn over wat ze verwachten,” zegt hij. Voor starters adviseert hij te laten zien wat ze hebben gedaan, bijvoorbeeld via vrijwilligerswerk of een bestuursjaar. Sabine doet nu parttime vrijwilligerswerk in communicatie, maar voor haar blijft het doel simpel: “Ik wil gewoon graag aan de slag, mezelf ontwikkelen en ik mis ook gewoon een inkomen.”