De afgelopen jaren zijn er in Nederland steeds meer hittegolven. Tijdens een hittegolf kan de temperatuur in steden flink omhooggaan. Uit een analyse van temperatuurdata en wijkgegevens blijkt dat dit ook het geval is in Rotterdam. Opvallend is dat de warmste wijken in Rotterdam niet altijd ‘armere’ wijken zijn; er zijn soms relatief veel huishoudens met hogere inkomens in de warmere wijken. Dit maakt dat Rotterdam afwijkt van de resultaten van internationaal onderzoek naar hitte bij veertien andere steden.
Waar er vroeger meerdere jaren tussen hittegolven zaten, hebben we er nu bijna elk jaar wel één – soms zelfs twee. Naast de extreme hete dagen heeft Nederland ook meer zomerse dagen dan een aantal jaar geleden. Een dag wordt gezien als een zomerse dag wanneer de maximale temperatuur 25ºC of hoger is. In figuur 1 is te zien dat Rotterdam in 2022 maar liefst 39 zomerse dagen telde. Dat zijn een stuk meer warme dagen dan voorheen; tussen 2010 en 2017 lag het gemiddelde rond de twintig zomerse dagen per jaar.
De temperatuur in steden loopt vaak nog verder op dan bij weerstations zoals De Bilt, die zich buiten Utrecht bevindt tussen woonwijken en landbouwgrond in. Dit komt door het stedelijk hitte-eiland effect: in versteende gebieden – zoals steden – wordt het vaak warmer dan in het omliggende buitengebied doordat deze plekken warmte vasthouden. Verschillende factoren zoals de hoeveelheid bebouwing of groen, gebouwhoogte en straatbreedte spelen hierbij een rol. Hoge temperaturen kunnen lichamelijke klachten geven. In Rotterdam draagt het stedelijk hitte-eiland effect ook bij aan de sterftecijfers, blijkt uit onderzoek van TNO. “Hittestress in het lichaam ontstaat door extreme langdurige hitte. Het is warm thuis, warm op straat, warm op je werk en daardoor slapen mensen slecht en functioneren ze minder goed”, vertelt Rick Heikoop, onderzoeker bij de Hogeschool Rotterdam en coördinator bij HeatLab Rotterdam. Hier doet hij onderzoek naar hittestress en de impact van hitte op het leven in de stad.
Hittestress ontstaat als het lichaam meer warmte opneemt dan het kan afvoeren. Dit kan leiden tot klachten zoals vermoeidheid, concentratieproblemen, flauwvallen, en op de lange termijn ook tot hart-, nier- of longproblemen.
Niet in alle wijken in Rotterdam is de hitte even heftig. In Nieuwe Werk of Zuiderpark kwam de gemiddelde temperatuur op een hete zomerdag in 2022 niet boven de 42ºC. In wijken zoals CS Kwartier en Nesseland was het daarentegen veel warmer; gemiddeld meer dan 46ºC. Dat de temperatuur per wijk verschilt is goed te begrijpen. Verschillende hoeveelheden bebouwing, groen en andere factoren zorgen voor de temperatuurverschillen tussen de wijken. Maar figuur 2 laat zien dat sommige warmere wijken relatief veel huishoudens met een hoger inkomen hebben. Oftewel, in Rotterdam zijn warmere wijken niet ook altijd ‘armere’ wijken. Dit patroon wijkt af van wat internationale onderzoeken in andere steden hebben gevonden.
Uit onderzoek naar groenvoorziening en hitte in veertien steden over de wereld blijkt dat huishoudens met lagere inkomens een hogere kans hebben op hittestress. Waarom dit in Rotterdam in veel wijken anders is, ligt volgens Heikoop aan de soort bebouwing in de stad: “Warmte wordt opgeslagen tussen de bebouwing, omdat het daar niet weg kan. De wind heeft minder effect in stedelijk gebied met veel hoogbouw.” Met zo’n 48 torens langer dan 70 meter is Rotterdam een stad met veel hoogbouw. Ook wil de Gemeente de komende jaren de hoogbouw in de stad uitbreiden. In de Hoogbouwvisie noemen ze zichzelf “een stad zonder hoogtevrees die stevig met de voeten in het Rotterdamse staat”.
Actie ondernemen
Hoewel er dus meer woontorens in Rotterdam gebouwd gaan worden, is de stad ook druk bezig met verkoeling. “De verwachting is dat hittestress enorm zal toenemen. Rotterdam doet er alles aan om de stad te verkoelen”, zegt Rick Heikoop. Zo doen ze bijvoorbeeld mee aan het NK Tegelwippen en heeft de Gemeente zeven projecten geformuleerd om de stad te verkoelen, waaronder het vergroenen van het Hofplein.
Door de toenemende hitte moeten steden zich constant aanpassen aan het warmere klimaat. Verschillen tussen wijken in Rotterdam laten zien dat de hitte niet overal hetzelfde is en dat een hoger inkomen niet betekent dat je huis beter bestand is tegen de warmte. Begrijpen waar en waarom het warm wordt, kan gemeenten helpen om gerichte maatregelen te nemen. Want naarmate Nederlandse zomers langer en warmer zullen worden, stijgt ook de vraag naar verkoeling.