Deze digitale vorm van criminaliteit vindt plaats in ons dagelijks leven: van online bankieren tot winkelen. Uit cijfers blijkt dat cybercriminaliteit niet alleen sterk toeneemt, maar ook steeds meer mensen en organisaties treft. Het is een lucratieve en efficiënte manier van geld verdienen, die steeds vaker slachtoffers maakt.
Cybercrime raakt steeds meer mensen. Deze vorm van digitale criminaliteit groeit niet alleen in omvang, maar ontwikkelt zich ook voortdurend in nieuwe vormen, zoals phishing, ransomware-aanvallen, identiteitsdiefstal en hacken van bedrijfsnetwerken. Hierdoor kan in principe iedereen slachtoffer worden van een cyberaanval. De wereld wordt steeds meer digitaal verbonden, waardoor communicatie en interactie tussen mensen over de hele wereld eenvoudiger en sneller zijn geworden. Hierdoor lijkt de afstand tussen mensen kleiner te worden. Criminelen opereren niet langer alleen lokaal, zoals een buurtgenoot die een supermarkt overvalt, maar kunnen vanuit elke hoek van de wereld toeslaan. Bovendien kunnen ze met één phishingmail honderden, zo niet duizenden mensen bereiken.
Sinds 2020 is het aantal meldingen van cybercriminaliteit bij de politie sterk gestegen. Volgens Matthijs Jaspers van het Team High Tech Crime van de Eenheid Landelijke Opsporing en Interventies hangt deze toename samen met de sterke digitalisering van Nederland. “We zijn als land zeer gedigitaliseerd; onze hoge mate van digitalisering biedt criminelen kansen en aanknopingspunten,” legt Jaspers uit. Ook de coronapandemie speelde een belangrijke rol: “Meer mensen waren online, en criminelen maakten daar handig gebruik van.” Anonimiteit en het idee dat er ‘geen echte slachtoffers’ zijn, verlagen de drempel voor daders om online criminaliteit te plegen.
Iedereen is kwetsbaar
Een belangrijke factor bij cybercriminaliteit is de psychologische afstand die een scherm creëert. Vooral jonge daders vinden het makkelijker om achter hun computer slachtoffers te maken dan bij traditionele criminaliteit. Jaspers: “Jonge criminelen praten hun daden vaak goed, alsof er geen echte slachtoffers zijn. Op straat zie je direct de gevolgen van een beroving, maar online voelt het voor daders vaak als het versturen van een paar mailtjes. Anonimiteit zorgt ervoor dat mensen sneller dingen doen of zeggen die ze in het echte leven nooit zouden doen.”
Cybercriminaliteit treft diverse groepen. “Men denkt gauw dat vooral ouderen slachtoffer worden, maar uit cijfers blijkt dat het iedereen kan overkomen”, zegt Jaspers. “Eén verkeerde klik is soms genoeg.” Naast individuele slachtoffers raakt cybercrime ook hele gemeenschappen. “Denk aan een universiteit: niet alleen de instelling zelf, maar ook alle studenten en docenten hebben er last van. Het is geen abstract probleem, het raakt hele organisaties en gemeenschappen.” Veel slachtoffers kampen bovendien met een groot schuldgevoel, terwijl ze eigenlijk het slachtoffer zijn van professionele oplichters. “Het is een ongelukkige combinatie: mensen voelen zich schuldig, terwijl de daders gewiekste criminelen zijn.”
Een opvallend voorbeeld is business-email-compromise (BEC). Daders krijgen toegang tot de e-mailbox van een medewerker, vaak via een gestolen wachtwoord of phishingaanval, en doen zich vervolgens voor als de directeur of financieel verantwoordelijke. “Ze dringen een e-mailbox binnen, doen zich voor als de baas en laten geld overmaken naar hun eigen rekening,” vertelt Jaspers. Deze methode is bijzonder effectief, omdat slachtoffers denken dat ze een legitiem verzoek uitvoeren.
Een extra uitdaging is dat cybercrime geen grenzen kent. Daders kunnen overal ter wereld opereren, zolang er een internetverbinding is. “De dader zit in Rusland, gebruikt servers in Amerika en maakt slachtoffers in Nederland. Dat zijn complexe juridische vraagstukken,” aldus Jaspers.
De bestrijding van cybercrime is een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Net zoals auto’s veiligheidstesten ondergaan, moeten digitale producten standaard beveiligd zijn. Overheid, bedrijven en gebruikers moeten samenwerken om Nederland digitaal weerbaar te maken. “Alleen zo kunnen we ervoor zorgen dat het moeilijker wordt om slachtoffer te worden.”