Moet mijn kapotte koffiezetapparaat bij het grofvuil? En waar laat ik mijn oude spijkerbroek of kapotte fiets? Tijdens het Zero Waste Festival in Leiden, georganiseerd met Zero Waste Nederland en lokale initiatiefnemers, daagt de gemeente inwoners uit om hierover na te denken. Het festival is onderdeel van de Week van de Circulaire Economie en toont vanaf 20 maart hoe je eenvoudig afval vermindert. Paul Bouter, mede-penningmeester en PR-manager van Stichting Repair Café, geeft een kijkje achter de schermen.
Het Zero Waste Festival staat om de hoek. In het Repair Café in Leiden is het een dag als alle andere. Paul klust samen met mensen uit de hele buurt aan kapotte spullen, om ze een nieuw leven te geven. Zo voorkomen ze dat deze spullen bij het afval belanden. Paul buigt zich over een lekkend koffiezetapparaat. “Mensen vanuit heel Leiden kunnen hierheen komen om spullen op te knappen.” Het Repair Café helpt mensen op weg. Vooral het leerproces is belangrijk, vindt Paul. “Mensen hebben veel meer aan een hengel dan een vis.”
“Mensen hebben veel meer aan een hengel dan een vis”
Paul Bouter, Repair Café Leiden
Mentaliteit moet veranderen
Paul pakt een bijzonder apparaatje waarmee hij in het koffiezetapparaat kijkt. Op een klein scherm kan hij zien wat hij doet. Een vrijwilliger kijkt mee. De grote uitdaging van het Repair Café is niet om mensen aan het werk te zetten, maar om hun gedrag te veranderen. Niet iedereen heeft de juiste mindset, ziet Paul. “Voor veel mensen lijkt afval scheiden geen prioriteit.” Hij merkt op dat de gewone afvalbakken in de stad overvol zijn, terwijl daar alleen restafval in hoort te zitten. Alleen dat wat niet gescheiden kan worden ingeleverd, mag bij het restafval. Dus door restafval apart in te leveren, blijft het andere recyclebare afval, schoon en bruikbaar.
Volgens Paul moet de mentaliteit van veel Leidenaren dus veranderen. “We zijn met z’n allen te gevoelig voor nieuwe spullen.” Terwijl het Repair Café aan bewustwording werkt, heeft de gemeente Leiden plannen om afvalscheiding te verbeteren. In de Grondstoffennota 2024-2027 staan concrete maatregelen voor hergebruik en afvalscheiding. Tijdens een raadsbehandeling in november 2024 maakt de gemeente haar beleid bekend: in 2030 moet 60 procent van het industriële afval gescheiden worden ingezameld en het aandeel restafval per inwoner mag hooguit 150 kilogram per jaar zijn. Leiden zat daar volgens Cijfers in Leiden vorig jaar nog ruim boven: het aantal kilogram ingezameld restafval per bewoner kwam boven de 200 kilogram uit (zie Figuur 2).
Figuur 1: Afval scheiden in Leiden
Figuur 2: Afvalproductie en -inzameling in Leiden
In de Grondstoffennota bespreekt de gemeente een aantal maatregelen. Ze zet in op een nieuw afvalpreventieplan met communicatiecampagne en educatieprogramma voor scholen, en introduceert de recyclewagen en -tas. In de nota staat: “In de recycletas kunnen bewoners hun boeken, elektrische apparaten, speelgoed en textiel inzamelen. Spullen die niet in de tas passen, kunnen ze aanbieden bij de recyclewagen op een vaste dag bij een winkelcentrum. Dit voorkomt dat het als grofvuil wordt aangeboden. Het krijgt dan niet de afvalstatus, en verdwijnt dus niet in de restafvalcontainer.”
Foto: Willemijn Muntinga
bewust van het aanstaande Zero Waste Festival
Foto: Willemijn Muntinga
Leiden kan nog veel vooruitgang boeken
Het Repair Café draagt flink bij aan de afvaldoelstellingen van de gemeente door spullen te repareren, maar Paul ziet nog wel knelpunten in het gemeentelijk beleid. Zo wil de gemeente een vergoeding vragen voor extra minicontainers, wat volgens Paul leidt tot vervuiling: “Kleinere restafvalbakken maken recyclen moeilijker.” Terwijl hij nog aan het koffiezetapparaat rommelt, stelt Paul een radicalere oplossing voor: restafval afschaffen. “Dan dwing je mensen om te scheiden, maar als dat misgaat, daalt de kwaliteit van het gescheiden afval en kan je er niks meer mee.”
Er valt in Leiden dus nog veel te winnen als het gaat om afvalscheiding en recycling. De gemeente en bewoners moeten samenwerken om de doelen te bereiken. Het Zero Waste Festival zorgt volgens Paul vooral voor bewustwording: de aandacht zorgt nu al voor een recordaantal vrijwilligersdonaties en het aantal ingezamelde spullen stijgt. Paul is een dankbaar man. “Ik ben blij dat ik mag bijdragen aan het geheel van duurzame afvalverwerking.” Hij klikt de beide kanten van het koffiezetapparaat in elkaar. Helemaal klaar om weer krachtige koppen koffie te zetten.