Verbod op smaakjes, een online-verkoopverbod en meer handhaving. Toch vapen jongeren meer dan ooit. Zó veel dat artsen alarm slaan. Waarom is het vapen onder jongeren zo populair, en wat doen we eraan?
Het aantal jongeren dat in Nederland rookt en vapet stijgt al een aantal jaar. CBS-cijfers tonen dat sinds 2020 het percentage jongeren dat vapet is gestegen van 0,4 naar 7,6 procent. Ook het percentage jongeren dat rookt is bijna verdubbeld. Ongeveer 70 procent van de jongeren die maandelijks vapet, rookt ook sigaretten. Vapen blijkt voor velen dan ook een opstapje naar roken.
Populariteit
De vape is om meerdere redenen populair. Vapen wordt op de markt gepresenteerd als minder schadelijk dan roken en is via Snapchat en dealers verkrijgbaar in allerlei smaken. De organisatie Vapen#jouwkeuze zet zich in om het gebruik van vapen onder jongeren tegen te gaan.
Hilda Teengs Gerritsen werkt bij Vapen#jouwkeuze en ziet de toename van vapen. Veel jongeren zijn zich niet bewust van de gezondheidsrisico’s. “Het is een soort candybar die je aan je mond zet. Wat kan daar nou gevaarlijk aan zijn,” hoort Teengs Gerritsen regelmatig. Groepsdruk speelt ook een rol. Jongeren doen snel mee omdat ze erbij willen horen. Vaak blijft het niet bij één keertje. 2 op de 3 jongeren die een sigaret proberen worden verslaafd aan roken.
Gevolgen
De effecten komen vaak sneller dan verwacht. “Jongeren hebben bijvoorbeeld last tijdens het sporten. Ze zeggen dat ze helemaal buiten adem zijn,” vertelt Teengs Gerritsen. Ook in het klaslokaal merkt ze het. “Ze zijn vaak chagrijnig, geïrriteerd of onrustig. Dan treedt verslaving op.” Sommige jongeren geven in een onderzoek van Vapen#jouwkeuze aan dat ze ‘s nachts wakker worden om te vapen omdat hun lichaam nicotine verlangt.
Artsen maken zich zorgen. Nicotine kan de ontwikkeling van het brein verstoren en leiden tot longproblemen en psychische klachten. Daniëlle en Frank, longartsen en initiatiefnemers van Vapen#jouwkeuze, benadrukken dat bij meer dan 80 procent van de gevallen van longkanker roken de oorzaak is.
Hoewel vapen als minder schadelijk wordt gezien dan sigaretten, zitten er nog steeds schadelijke stoffen in. Vapes bevatten nicotine, wat onder andere hartproblemen kan veroorzaken en DNA kan beschadigen. Daarnaast bevatten ze soms metalen, zoals nikkel.
“Leerlingen zijn totaal verrast als we vertellen dat er in een vape een gloeidraad zit. Die stoffen ademen ze in,” zegt Teengs Gerritsen. Sommige jongeren geven aan dat ze in één week een vape van 15000 puffs oproken. Dit staat gelijk aan ongeveer twintig pakjes sigaretten. “Moet je nagaan hoeveel dat is. Dat is het gevaarlijke.”
Aanpak
Dat vapen voornamelijk bij jongeren aanslaat, blijkt ook uit recente cijfers van het CBS in 2024. In vergelijking met andere leeftijdsgroepen springen zij er bovenuit. Volgens veel artsen en organisaties is het daarom belangrijk dat er actie wordt ondernomen.
Op 10 maart 2026 startte de campagne Artsen Slaan Alarm. Met deze campagne roepen artsen de overheid op om strenger op te treden tegen winkels die vapes en sigaretten aan minderjarigen verkopen.
Ook Snapchat is een probleem. Volgens Teengs Gerritsen konden 50 van de 60 leerlingen in een klas binnen korte tijd via Snapchat een vape kopen. Hoewel het aantal dealers op de app het afgelopen jaar is afgenomen, verschijnen er steeds weer nieuwe accounts.
Naast campagnes zet Vapen#jouwkeuze in op voorlichting. Ongeveer 1500 artsen hebben zich vrijwillig aangemeld om gastlessen te geven op scholen. Tijdens deze lessen leren jongeren over de risico’s van vapen en verslaving. In samenwerking met stophulporganisaties worden ook stopshows gegeven. Jongeren kunnen zich daarbij aanmelden voor korte trajecten om te stoppen met roken of vapen.
Het informeren over deze stophulp is belangrijk. Er worden drie stophulpen gratis door de overheid aangeboden. “Niemand vertelt je dat de hulp om te stoppen gratis is. Na de voorlichting zijn er veel leerlingen die in groepjes meedoen aan het programma,” vertelt Teengs Gerritsen.
Volgens haar is goede voorlichting belangrijk. “Jongeren overzien de gevolgen van vapen en roken niet. Het puberbrein is nog niet ontwikkeld.” Daarom is het belangrijk dat instanties ingrijpen om het aantal vapende jongeren te verminderen.
Vapen#jouwkeuze hoopt uiteindelijk dat het kopen van vapes tot en met 21 jaar verboden wordt. “Als je 21 bent en volwassen, mag je daarover beslissen,” zegt Teengs Gerritsen. “Maar vóór die tijd moet je van de jeugd afblijven.”