Rondom Aruba, Bonaire en Curaçao lopen de geopolitieke spanningen al langer op. Aan de Venezolaanse kust zijn afgelopen jaar meerdere boten gebombardeerd op verdenking van drugssmokkel en is de president van het land ontvoerd. In Washington klinkt daarbij een opvallende beschuldiging: volgens voormalig president Donald Trump zou de regering van Nicolás Maduro betrokken zijn bij de smokkel van fentanyl richting de Verenigde Staten. Die beschuldiging past in het bredere Amerikaanse narratief over de opioïdencrisis. Maar hoeveel bewijs is er eigenlijk voor zo’n link met Venezuela? En hoe groot is de dreiging van fentanyl werkelijk, nu nieuwe cijfers juist een daling van overdoses laten zien?
Fentanyl is een synthetisch opioïde dat oorspronkelijk in de geneeskunde wordt gebruikt als krachtige pijnstiller, bijvoorbeeld bij kankerbehandelingen. Het middel is echter extreem sterk: al enkele milligrammen kunnen fataal zijn. In de Verenigde Staten groeide fentanyl in de afgelopen jaren uit tot de belangrijkste motor achter de opioïdencrisis.
De cijfers achter de fentanylcrisis
In 2023 waren opioïden betrokken bij ongeveer 76 procent van alle doden als gevolg van een overdosis in het land. Veel van die sterfgevallen hadden te maken met synthetische opioïden zoals fentanyl. Toch laten recente cijfers een opvallende trend zien. Volgens voorlopige gegevens van de Amerikaanse Centers for Disease Control and Prevention (CDC) daalde het aantal overdosisdoden in de twaalf maanden tot augustus 2025 tot ongeveer 73.000. Dat is een daling van circa 21 procent ten opzichte van de ongeveer 92.000 doden in de twaalf maanden daarvoor. Waarom het aantal overdoses plotseling zo sterk daalt, is nog niet helemaal duidelijk. Er worden meerdere factoren genoemd. Een belangrijke rol lijkt te worden gespeeld door de sterkere verspreiding van naloxon, een middel dat een opioïdenoverdosis kan terugdraaien. Ook is de toegang tot verslavingszorg en behandeling in veel staten uitgebreid.
Toch moeten we nog niet te optimistisch zijn. Hoewel de daling spectaculair lijkt, blijft het absolute aantal slachtoffers hoog. Zelfs met de recente afname sterven nog steeds tienduizenden Amerikanen per jaar aan overdoses. Bovendien liggen de cijfers nog altijd boven het niveau van vóór de coronapandemie. Ook zijn er grote regionale verschillen tussen staten. In sommige Amerikaanse staten zoals Colorado, New Mexico en Arizona nemen overdoses nog steeds toe, wat erop wijst dat veranderingen in de drugshandel lokaal kunnen verschillen.
Politiek, geopolitiek en nieuwe synthetische drugs
In de politieke arena wordt de fentanylcrisis vaak gebruikt als argument voor strengere grenscontroles en hardere aanpak van drugskartels. Vooral in verkiezingsretoriek speelt het onderwerp een grote rol. In dat debat verschijnen soms ook geopolitieke beschuldigingen, zoals de bewering dat Venezuela betrokken zou zijn bij fentanylsmokkel. Maar volgens de Amerikaanse Drug Enforcement Administration (DEA) komt het grootste deel van de fentanylhandel uit een andere richting: de chemische stoffen of het eindproduct worden meestal geproduceerd in China en vervolgens via Mexicaanse drugskartels naar de Verenigde Staten gesmokkeld. Dat maakt de beschuldiging richting Caracas controversieel. Hoewel Venezuela wellicht een rol speelt in cocaïnesmokkelroutes in het Caribisch gebied, is er weinig publiek bewijs dat het land een centrale rol speelt in de fentanylhandel. Voor Washington past de beschuldiging echter in een bredere strategie van druk op de regering-Maduro.
Bovendien is fentanyl mogelijk niet het laatste hoofdstuk in de synthetische opioïdencrisis. De laatste tijd zijn er in de Verenigde Staten en zélfs in Nederland alternatieven in omloop, zoals nitazenen. Deze synthetische opioïden, oorspronkelijk ontwikkeld in de jaren vijftig maar nooit goedgekeurd als medicijn, kunnen zelfs sterker zijn dan fentanyl en duiken steeds vaker op in illegale drugsmengsels. Toch is de situatie in Nederland anders dan in de Verenigde Staten. Het drugsgebruik en de behandeling van verslaving zijn anders georganiseerd en er is meer nadruk op harm reduction hier. De algemene verslavingszorg is in Nederland daarnaast laagdrempeliger in vergelijking met de V.S.