Op 16 maart begint de filmmuziekweek op radio klassiek. Luisteraars konden stemmen op hun favoriete filmmuziek, wat betekent dat er veel verschillende soorten muziek langskomen, uit verschillende tijdperken. Maar hoe heeft de filmmuziek zich ontwikkeld sinds de eerste film met geluid in 1927?
Bijna honderd jaar geleden, in 1927, kwam de eerste film uit met gesynchroniseerd geluid. Films waren niet nieuw meer, die bestonden al meer dan veertig jaar. Maar nu konden voor het eerst gesprekken worden gevoerd met geluid. Én er kon muziek speciaal bij de film gemaakt worden, in plaats van live in het theater te worden gespeeld.
Vóór 1927 waren er alleen stomme films. Dit betekent dat er bij de film zelf geen geluid zat, maar vaak werd er in de bioscoopzaal muziek bij gespeeld. Op de piano, of door een klein ensemble. Met de komst van gesynchroniseerd geluid veranderde dit. Muziek kon nu makkelijker samenwerken met wat er op het scherm gebeurde. Dit bracht een hele nieuwe manier van componeren. Maar lang werd deze muziek ondergeschikt gezien aan de muziek die voor concertzalen werd geschreven. Bovendien kwamen filmmuziekcomponisten pas laat bij het maken van een film aan bod, waardoor ze eigenlijk aan een al compleet product werkten. Maar het gaf ook vrijheid: in filmmuziek konden componisten technieken gebruiken die het publiek in concertzalen minder kon waarderen.
Lees hier meer over de filmmuziek top 400
Lees hier en hier meer over de geschiedenis van filmmuziek
“Met filmmuziek kun je het verhaal en de montage van de film beïnvloeden”
In de jaren 1930 tot de jaren 1950, ontstond de ‘gouden eeuw van Hollywood’. Na de eerste wereldoorlog gingen componisten naar de Verenigde Staten om in de buurt van de snelle filmontwikkelingen te zijn. Filmmuziek was in deze tijd veel symfonisch. Leidmotief technieken werden gebruikt. Daarbij krijgen personages een eigen melodietje, waardoor je als kijker aan de muziek al kan horen welk personage de aandacht van de film gaat krijgen. Hoogleraar muziekwetenschappen Emile Wennekes vertelt dit ook: “met filmmuziek kun je het verhaal en de montage van de film beïnvloeden. Zo kan een componist spelen met wie de muziek hoort. Horen de personages de muziek, of alleen de kijker? En hoe beïnvloedt dat het verloop van het verhaal?”
In de jaren 50 en 60 werden jazz en pop geïntroduceerd in film. Nu werd dus ook vaker bestaande muziek gebruikt, in plaats van dat muziek speciaal werd geschreven voor een film. Dit kan beïnvloeden hoe de film bekeken wordt, volgens Wennekes. Nieuw gecomponeerde muziek speelt in op wat de film laat zien, terwijl bestaande muziek een beroep doet op associaties die de kijker daar al mee heeft. In de jaren 70 en 80 keert het orkest weer terug in de filmmuziek. En niet alleen het orkest, maar er wordt nu ook geëxperimenteerd met elektronische elementen. Deze periode brengt verschillende stijlen samen. Ook leidmotieven en pophits worden gecombineerd met het teruggekeerde orkest en de elektronische experimenten.
Vanaf de jaren 90 is de digitale revolutie te horen in filmmuziek. Het ontwikkelt zich nu ook tot een apart genre. Tegenwoordig zijn er veel concerten met muziek van bijvoorbeeld Hans Zimmer of John Williams. Wennekes heeft hier gemengde gevoelens over: hij vindt dat de muziek tekort gedaan wordt zonder de context van de film.
Probeer maar eens een spannende film te kijken met het geluid uit
In bijna honderd jaar geschiedenis van de filmmuziek is er dus veel veranderd, van live pianomuziek in de bioscoop tot speciaal gecomponeerde muziek en van symfonieorkesten tot pophitjes. Filmmuziek is een genre dat in de meeste films ondergeschikt is aan het beeld. Er zijn natuurlijk uitzonderingen; bijvoorbeeld films over bekende artiesten, die juist draaien om de muziek en het verhaal daar achter. En toch is een muziek zonder film kaal, en misschien wel moeilijk te volgen. Probeer maar eens een spannende film te kijken met het geluid uit.
Over de toekomst van de filmmuziek kunnen we alleen speculeren. Artificial Intelligence speelt daar misschien wel een rol in, of er worden nieuwe instrumenten en technieken bedacht om een verhaal op een andere manier te vertellen. Maar één ding is zeker: filmmuziek is een genre dat voorlopig de wereld nog niet uit is.