Twee jaar na de dood van Alexej Navalny hebben vijf landen – waaronder Nederland – bevestigd dat Navalny in een strafkamp werd vergiftigd. Kennelijk vond Poetin hem zó gevaarlijk dat hij niet in leven mocht blijven. Maar hoe kreeg hij in die positie? Hoe werd Navalny internationaal bekend als de grootste hoop voor een Rusland zonder Poetin?
De meeste Nederlanders leerden Alexej Navalny pas in 2020 kennen, toen hij in een vliegtuig werd vergiftigd en vervolgens vijf maanden in Duitsland doorbracht. Velen hebben zijn memoires gelezen, waar hij in Duitsland aan begon, en die hij afmaakte in de gevangenis waar hij zou sterven. De tijdlijn hieronder geeft in zeventien momenten weer hoe hij zo bekend en invloedrijk werd.
Navalny vergaarde zijn invloed grotendeels online. Hij was een vroege gebruiker van allerlei sociale media. Zo was hij al snel enthousiast over Twitter (nu X) en bouwde hij een gevolg van duizenden mensen op via zijn blog. Dat netwerk zette hij zeer effectief in voor zijn activisme, door bijvoorbeeld oproepen te doen voor informatie, of mensen te activeren zelf iets te doen. Hij rekruteerde er ook de eerste medewerkers voor zijn Anticorruptiestichting (FBK).
De FBK groeide snel en een paar jaar na oprichting stoelde het op een groot aantal financiers – een klein tiental rijke Russen, dapper genoeg om hem openlijk te steunen en een groot aantal particulieren die maandelijks een klein bedrag overmaakten. De stichting groeide uit tot een heuse, professionele NGO, met tientallen mensen in dienst op een net salaris, een HR-afdeling en een woordvoerder. Een grote groep mensen schreef nu zijn blogs en produceerde zijn video’s. In 2014 zei hij al dat zijn blogs werden geschreven door “de collectieve Navalny”.
Ook nu, na Navalny’s dood, is de FBK – onder een nieuwe NGO, na een onbetaalbare boete voor een smaadzaak – nog altijd bezig met verzet. Ook het Youtube kanaal Aleksej Navalny brengt nog video’s uit, al is het zijn gezicht natuurlijk kwijt.
In de regionale politiek hadden Navalny en zijn stichting enig succes in de strijd tegen Poetins partij Verenigd Rusland en met zijn landelijke poging bracht hij vele mensen op de been. Toen hij niet mee mocht doen, riep hij op tot een grootschalige kiezersstaking en hij organiseerde een maand later protesten 118 steden, met duizenden mensen.
Van serieuze politieke oppositie is na Navalny geen sprake. Binnenlands durft men zich nauwelijks uit te spreken en is de propaganda zeer effectief. Buitenlands leeft een aantal oppositiefigifuren in ballingschap, maar niemand heeft de invloed die Navalny had. Door hem uit de weg te ruimen verloste Poetin zich van de grootste bedreiging van zijn macht.