De nieuwe coalitie van D66, CDA en VVD heeft aangekondigd de onderwijsbezuinigingen terug te draaien en extra te investeren in onderwijs. Terwijl in Den Haag over extra middelen en kwaliteitsverbetering wordt gesproken, werken steeds meer studenten naast hun studie om hun financiën op orde te houden. In Leiden is dit voor velen van hen geen keuze, maar een noodzaak die hun studie en vrije tijd onder druk zet.
Waar in 2020 een gemiddelde hbo-student 43 uur per week aan zijn studie besteedde, is dat in 2024 nog maar 29 uur per week. Ook na de coronapandemie bleven studenten vaker weg uit de les bleek uit de studie uit 2024 van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling, een internationaal samenwerkingsverband van 38 landen. Bij de Universiteit Leiden zijn sommige werkcolleges verplicht, maar andere hoorcolleges niet. Maud, student criminologie aan de Universiteit Leiden, mist met enige regelmaat een hoorcollege, omdat ze aan het werk is. “Gelukkig worden deze colleges opgenomen en kan ik ze later terugkijken.”
Studenten met een bijbaan
Meer dan de helft van de bachelorstudenten combineert studie en werk, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Zo werkt Maud naast haar studie 8 tot 13 uur per week bij de Albert Heijn. Vooral tijdens de tentamenperiodes kan het volgens haar uitdagend zijn. “Zeker als je ’s ochtends eerst werkt en daarna nog naar de bibliotheek moet om te studeren. Dat kan best pittig zijn. Maar het heeft ook een positieve kant: werk is een afleiding. Even iets anders doen naast het studeren is soms juist prettig”, aldus Maud.
Janske, tweedejaarsstudent aan de Universiteit Leiden, werkt juist minder tijdens tentamenperiodes: “Het blijft soms puzzelen om alles te combineren. Werk geeft me structuur en helpt me mijn dagen goed in te plannen.” Ze werkt zo’n 9 tot 12 uur per week naast haar studie. Zonder bijbaan zou ze elke maand wat geld tekort komen. “Mijn werk zorgt ervoor dat ik mijn maandelijkse kosten en studiematerialen zelf kan betalen. Zonder bijbaan zou ik afhankelijk zijn van financiële steun van mijn ouders of lenen, wat ik liever probeer te vermijden.“
Mentale druk neemt toe
Voor studenten die werk, studie en andere verplichtingen combineren, gaat dat vaak gepaard met extra mentale druk. Ruim twee op de vijf jongvolwassenen voelt zich vaak gestrest. Dit komt vooral door stress van studie/school en werk/bijbaan. Dat blijkt uit de resultaten van de Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2024, een vragenlijstonderzoek uitgevoerd onder 135.000 jongvolwassenen in Nederland. Slechts de helft van de ondervraagden geeft aan dat hun mentale gezondheid (zeer) goed is.
Volgens Rosa van Straten, studieadviseur aan de Universiteit Leiden, kan het combineren van werk en studie voor sommige studenten lastig zijn, vooral als zij financieel afhankelijk zijn van een bijbaan. “Studenten die moeten werken om rond te komen, hebben vaak extra druk omdat studievertraging voor hen nauwelijks een optie is. Dat kan stress opleveren en is niet bevorderlijk voor hun studievoortgang,” zegt ze. Over het algemeen lukt het studenten meestal om hun werk zo te plannen dat het hun studie niet te veel belemmert, maar er is altijd maatwerk nodig.
Balans behouden
Voor Janske en Maud, die werk en studie combineren, helpen verschillende strategieën om het haalbaar te houden. Janske vindt vaste werktijden prettig, terwijl Maud vooral benadrukt hoe belangrijk een flexibele manager is. “Roosters veranderen nog weleens. Dan is het fijn als je een manager hebt die hier rekening mee houdt. Zo kan je wel naar de lessen waar je heen wil, maar kan je ook blijven werken.”
Vanuit de universiteit kunnen studenten terecht bij studieadviseurs en studentendecanen, bijvoorbeeld bij financiële zorgen of wanneer werkuren de studie dreigen te hinderen. Rosa benadrukt dat dit maatwerk blijft: “Als een student het zich kan veroorloven om tijdelijk minder te werken, is dat altijd mijn advies. Hoeveel ondersteuning en flexibiliteit je ook biedt, het echte probleem, dat sommige studenten moeten werken om rond te komen, wordt daarmee niet opgelost.”