Een progressieve partij won dan wel de verkiezingen, uiterst rechts won evengoed terrein. Dit blok groeide deze verkiezingen tot wel 46 zetels – bijna eenderde van de Tweede Kamer. Hoe krijgen antidemocratische partijen greep op de democratie?
Het anti-immigratiesentiment in Nederland wordt steeds prominenter. Uitingen als in bovenstaande foto worden genormaliseerd en gevoed door het taalgebruik van politici. Dat blijkt uit een rapportage van de Staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme. Volgens de commissie neemt het aantal Youtube-reacties over een bepaalde bevolkingsgroep vaak toe kort nadat een Tweede Kamerlid die benoemt. Ook het (negatieve) sentiment van die uitingen wordt vaak overgenomen.
Rosan Smits van De Correspondent legt uit hoe normalisering van taalgebruik en extreme meningen wordt toegepast door uiterst rechtse partijen.
Als de kikker in de opwarmende de pan worden we blootgesteld aan steeds meer haatdragende taal en vinden we steeds meer dingen normaal. In haar boek, Dit is fascisme, en in deze video legt Smits uit hoe de normalisering van extreme taal onderdeel is van het fascistische draaiboek. Ze put daarbij uit literatuur van experts als Timothy Snyder en Robert Paxton.
Uiterst rechtse partijen maken veel gebruik van sociale media, met openlijk fascistische uitingen als dieptepunt.
De reacties op bovenstaande post waren overweldigend negatief. Toch laat zulke verdelende beeldvorming sporen na in de maatschappij. Door de grenzen op te zoeken en steeds weer te overschreiden, verschuift Wilders het zogeheten Overton window – het spectrum aan uitingen die in het publieke debat worden geaccepteerd – steeds verder naar rechts. De ruimte die Wilders op rechts had gecreëerd gaf hem de mogelijkheid zich te presenteren als “Milders”, al waren zijn werkelijke standpunten nog altijd extreem.
Hoe verder het Overton window naar rechts verschuift, hoe meer neutraliteit als links wordt ervaren. Zo worden (relatief) neutrale media als NOS bestempeld als links en elitair.
Politici dragen ook bij aan het groeiende wantrouwen in traditionele media. Zo stemde demissionair vicepremier Mona Keijzer (BBB) in met een Twitteraar die NOS bestempelde als propagandakanaal van Hamas en noemde Geert Wilders journalisten “tuig van de riggel”.
Overigens maken linkse politici zich ook schuldig aan polariserend taalgebruik, zoals toen de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema (GL) de aanvallen op supporters van Maccabi Tel Aviv vergeleek met een pogrom.
Met sociale media hebben politici directe toegang tot hun mogelijke kiezers en hebben daarmee een zeer sterk wapen in handen. Uiterst rechtse partijen hebben sneller dan anderen geleerd hoe hier gebruik van te maken. Ze versterken de onvrede en angst van (witte, mannelijke,) Nederlandse burgers en geven ze een zondebok. Hoe meer mensen geloven dat “wij” onszelf moeten beschermen tegen “hen”, hoe beter deze partijen het doen.