In het hedendaagse Leiden zijn nog altijd talloze sporen van het verleden zichtbaar. Een van de historische figuren die een blijvende invloed heeft gehad op de Sleutelstad is chirurgijn-arts en Japan-kenner Philipp Franz von Siebold. Zijn betekenis reikte echter verder dan Leiden alleen. Tot op de dag van vandaag is zijn nalatenschap merkbaar — waarschijnlijk kom je zijn invloed zelfs onbewust in het dagelijks leven tegen.
Philipp Franz von Siebold werd geboren op 1796 in Würzburg, Duitsland. Hij zette de familietraditie voort door medicijnen te studeren, net als zijn vader en grootvader deden. Na het behalen van zijn diploma kreeg hij een plaats aangeboden in het leger van Nederlands-Indië. Kort na aankomst werd hij gevraagd chirurgijn-arts te worden op de Nederlandse handelspost Dejima aan de kust van Japan met als opdracht een natuurhistorische verzameling aan te leggen.
Von Siebold voelde zich al snel thuis op het kunstmatige eiland Dejima, dat ongeveer zo groot was als de Dam in Amsterdam. Aanvankelijk werd het Nederlanders verboden de handelspost te verlaten. Dankzij zijn kennis van de westerse geneeskunde kreeg Von Siebold echter toestemming om Japanse patiënten op het vasteland te behandelen. Tijdens zijn 6-jarige verblijf op Dejima verzamelde hij niet alleen Japanse planten, maar ook tal van culturele en geografische voorwerpen. Japan voerde in die tijd een strikt isolatiebeleid uit en wilde waardevolle kennis en materialen niet met het buitenland delen. Toen bleek dat Von Siebold dergelijke voorwerpen in zijn bezit had, werd hij in het najaar van 1829 uit Japan verbannen.
Von Siebold verstopte een aantal Japanse voorwerpen van zijn zorgvuldig samengestelde collectie aan boord van het schip dat hem weer naar Nederland zou brengen. Toen Von Siebold in Nederland arriveerde, vestigde hij zich in 1832 in een groot koopmanshuis aan Rapenburg 19 in Leiden. Daar stelde hij zijn meegesmokkelde collectie van bijzondere Japanse voorwerpen tentoon. Officieel had het Rijk zijn collectie aangekocht om deze in een museum onder te brengen, maar wegens gebrek aan ruimte bleef de verzameling voorlopig in Von Siebold’s woonhuis. Op dit moment bevinden de door Von Siebold meegebracht Japanse voorwerpen zich nog steeds in Rapenburg 19. Het gebouw is in 2005 omgetoverd tot het Japanmusuem Sieboldhuis en is open voor bezoekers, meer informatie over het museum en haar collecties vind je hier.
Japanse planten in Europa
Hoewel maar een deel van Von Siebolds Japanse plantencollectie de terugreis naar Nederland heeft overleeft, bracht de chirurgijn-arts 700 plantensoorten mee. Bij zijn buitenhuis ‘Nippon’ in Leiderdorp zette hij een kwekerij op. Daarnaast plantte hij 30 planten in de Hortus Botanicus in Leiden, waarvan er nu nog 15 originelen over zijn. Tot op het heden focust de botanische tuin zich op Aziatische flora en zijn de planten- en bloemensoorten, die Von Siebold bijna 200 jaar geleden meebracht, hier te bewonderen. Ook is ter ere van het 400-jarig bestaan van de Hortus in 1990 de Von Siebold Gedenktuin aangelegd. Als u de planten van Von Siebold in de Hortus Botanicus wilt zien, kunt u dit wandelboekje volgen.
Vandaag de dag groeien de planten die Von Siebold in 1829 meenam naar Nederland nog altijd in talloze Europese tuinen. Bekende planten zoals hortensia, camelia, blauwe regen en Japanse duizendknoop kwamen via hem naar het Westen. Misschien staan ze zelfs wel in jouw eigen tuin. Daarmee leeft zijn nalatenschap voort in ons dagelijks leven. Het laat zien hoe groot de invloed kan zijn van iemand die tweehonderd jaar geleden leefde — en hoe geschiedenis ons nog steeds omringt, vaak onopgemerkt.