Ieder jaar staat op drie oktober het gewone leven in Leiden even stil en is de stad het decor van een enorm stadsfeest, het Leids Ontzet. Maar wat wordt er nou precies gevierd, en ging het er altijd zo aan toe? In dit artikel lees je alles wat in ieder geval elke Leidenaar zou moeten weten!
Om te begrijpen wat er in Leiden gevierd wordt nemen we een flinke stap terug in de tijd. Vanaf 1568 woedde er in ons land een felle strijd die later bekend zou komen te staan als de Tachtigjarige Oorlog. De protestantse Nederlanders probeerden zich los te maken van het katholieke Spanje, wat uiteraard de nodige spanningen met zich meebracht. Koning Filips II stuurde zijn leger, onder leiding van de hertog van Alva, naar de Nederlanden om de protestanten weer terug in het gareel te krijgen. Dit verliep echter anders dan Filips had gehoopt.
De belegering van verschillende steden verliep niet zoals gehoopt, en in 1573 was ook de stad Leiden aan de beurt. Gedurende vele maanden werd de stad belegerd, maar desondanks lukte het Alva niet de stad in te nemen. De belegering duurde zó lang dat de stedelingen dreigden uit te hongeren. Uiteindelijk werd daarom door de Staten van Holland besloten om de dijken door te steken en de Spanjaarden zo te verdrijven. Het plan lukte, en op drie oktober 1574 werd Leiden dus van de Spanjaarden ‘ontzet’, een gebeurtenis die tot op de dag van vandaag wordt gevierd.
Wanneer je in de dagen voor het ontzetsfeest van de Leidse supermarkten loopt kun je er niet omheen: grote schappen vol gesneden uien en wortelen. Drie oktober wordt namelijk gevierd met het eten van hutspot, en ook die traditie vindt haar oorsprong in het ontzet van 1574. Ene Cornelis Joppenszoon zou na het vertrek van de Spanjaarden nieuwsgierig hun verlaten legerkamp, bij het huidige station Lammenschans, hebben bezocht. Wat hij daar aantrof zou een ketel met hutspot zijn geweest.
In de jaren na 1574 werd het ontzet op verschillende manieren gevierd en herdacht, onder andere met vrijmarkten, voorstellingen en kerkdiensten. Uiteindelijk werden de festiviteiten tijdens de Franse bezetting afgeschaft. Nadat de Fransen vertrokken waren in 1813 werd de viering weer in ere hersteld, al wilde het stadsbestuur versoberen en deze enkel nog op zondag laten plaatsvinden. Daartegen kwamen de Leidse studenten in opstand en dit alles heeft ertoe geleid dat het ontzet tot op heden ook écht op drie oktober gevierd wordt.
In 2024 was het precies 450 jaar geleden dat Leiden ontzet werd. Om dit te vieren pakte de stad groots uit. De festiviteiten waren nóg grootschaliger dan gewoonlijk en ook bekende Leidenaren droegen hun steentje bij aan het feest. Zo ook Armin van Buuren. Hieronder zie je hoe dat eraan toeging.