Steeds minder studenten willen verpleegkundige worden. De werkdruk is hoog, de stagebegeleiding laat te wensen over en grensoverschrijdend gedrag van patiënten komt vaker voor dan veel mensen denken. Terwijl Nederland worstelt met een groeiend personeelstekort in de zorg, haken verpleegkundestudenten af na ervaring in de sector.
Vier jaar geleden koos Ilse (22) voor de studie verpleegkunde. Ze had net haar havodiploma gehaald en wilde de volgende stap in haar leven maken. ‘Ik was vroeger in en uit het ziekenhuis voor een gescheurde kruisband. Ik herinner me nog hoeveel steun en hulp ik kreeg van personeel, dat sprak me erg aan.’ Vorige week heeft de verpleegkundige in spe haar laatste stagedag gehad en haar BIG-registratie gehaald. Toch kiest ze er bewust voor om niet in de zorg te werken. ‘De grenzen worden heel hoog gesteld, en mijn persoonlijke grens is toch anders.’
Daling verpleegkundestudenten
Ilse is niet de enige die het leven van een verpleegkundige niet ziet zitten. Al een aantal jaar daalt het aantal studenten mbo- of hbo-verpleegkunde en gemiddeld stopt 19,2% van de studenten na één jaar. Ilse hoorde zelfs dat slechts de helft uiteindelijk afstudeert. ‘En ik snap volkomen waarom; de opleiding zelf wordt niet aantrekkelijk gemaakt. Je bent volkomen afhankelijk van je stagebegeleiders, en elke docent zegt wat anders.’
Sector onder druk
De problemen in de opleiding staan niet op zichzelf. Momenteel ervaren we in Nederland een zorginfarct; de vraag naar zorg groeit met de vergrijzing, en het zorgpersoneel kan het niet meer opvangen. Er is een tekort aan medewerkers, en het personeel dat er wel is, valt uit door de hoge werkdruk. Dit merkte Ilse ook tijdens haar stages; ‘je staat constant ‘aan’ voor je patiënten. Je hebt nauwelijks begeleiding en alles moet tegelijk: praktijk, studie, portfolio’s. Het eist z’n tol.’ Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) schat in dat er over tien jaar een personeelstekort van 226 duizend werknemers in de zorg zal zijn.
Agressie en grensoverschrijdend gedrag
Naast werkdruk spelen sociale omstandigheden ook een grote rol bij de uitval van zorgpersoneel. Afgelopen maanden bracht het ministerie van VWS de campagne ‘Blijf jezelf, tel even tot 11’ uit. Volgens hun onderzoek heeft 51% van medewerkers in de zorg afgelopen jaar te maken gehad met verbale agressie door patiënten, cliënten of hun naasten. Met de campagne hopen ze meer bewustzijn voor de omgang met zorgpersoneel te creëren. Ook het CBS concludeert dat verpleegkundigen voornamelijk seksuele intimidatie en agressiviteit van ‘klanten’ ervaren.
Voor Ilse ging het ook verder dan dat; in haar tweede jaar liep ze stage bij een verpleeghuis en werd ze aangerand door een oudere mannelijke patiënt. ‘Het was vreselijk, en nog erger was dat mijn stagebegeleider deed alsof het normaal was. Ik kreeg gelukkig een nieuwe stageplek, maar pas later realiseerde ik me hoe fout het was. En dat veel studentes dit meemaken.’
Ondertussen blijft het personeelstekort in de zorg oplopen, met alle gevolgen van dien voor patiënten, ziekenhuizen en collega’s die de druk moeten opvangen. Voor Ilse was het een moeilijke keuze. Ze had graag als verpleegkundige aan de slag gewild, maar niet onder de huidige omstandigheden. ‘Ik wil best hard werken, maar niet ten koste van mijn mentale gezondheid of veiligheid.’ Volgens haar is ze daarin niet de enige. En zolang structurele problemen als gebrekkige begeleiding, agressie op de werkvloer en een onhaalbare werkdruk niet worden aangepakt, zullen meer jonge zorgverleners voor hun eigen grens kiezen. En daar gaan uiteindelijk allemaal de gevolgen van ervaren.