De Transformatie van Journalistiek door AI: Een Noodzaak voor Toekomstgericht Onderwijs?
12 februari 2024
Dave Offenbach
leiden journalistiek student nieuwe media


In de dynamische wereld van de journalistiek speelt kunstmatige intelligentie (AI) een cruciale rol bij het hervormen van nieuwsproductie en -consumptie. Het recente Digital News Report 2023 onderstreept het groeiende belang van digitale platforms, waardoor het essentieel is voor journalisten om bij te blijven met technologische vooruitgang. AI is nog geen specifiek vak in het curriculum van Journalistieke opleidingen en dat is “zorgelijk” aldus een woordvoerder van het ANP.

Een door AI genereerde afbeelding die de transformerende impact van kunstmatige intelligentie op de journalistiek belichaamt. Het toont een futuristische nieuwsredactie waar journalisten en AI nauw samenwerken, met een nadruk op hoe deze technologie de manier waarop nieuws wordt geproduceerd en geconsumeerd fundamenteel verandert.
(Alle rechten op de afbeelding zijn voorbehouden aan OpenAI)

“Hoewel het gebruik van echt generatieve AI beperkt is tot enkele spelers, heeft de komst van technologieën zoals ChatGPT AI stevig op de agenda gezet voor mediamanagers en journalisten, met de verwachting dat het de journalistiek in de komende jaren diepgaand zal hervormen​”, aldus het Digital News Report.

Ruim 24% van de communicatiebedrijven Nederland maken al gebruik van Kunstmatige Intelligentie volgens het CBS. Waarbij het gebruik van taalmodellen op nummer 1 staat (zie grafiek). Een van de meest opvallende veranderingen is de opkomst van geautomatiseerde contentcreatie door middel van taalmodellen. Deze innovatie stelt nieuwsorganisaties in staat om efficiënter te werken door sneller meer content te produceren. Het vraagt echter ook om een grondige kennis van hoe AI kan worden ingezet op een manier die de journalistieke integriteit niet ondermijnt.

Een ander belangrijk aspect van de invloed van AI op de journalistiek is de personalisatie van het nieuws. Hoewel dit de gebruikerservaring kan verbeteren, roept het ook belangrijke vragen op over de vorming van filterbubbels en het behoud van diversiteit in het nieuws. Journalistieke opleidingen spelen een cruciale rol in het voorbereiden van studenten op deze uitdagingen, door hen te leren hoe ze ethisch met deze technologieën kunnen omgaan.

De ontwikkeling van geavanceerde onderzoeks- en data-analysetools door AI stelt journalisten in staat om complexe datasets te ontcijferen. Dit is een zegen voor diepgaande onderzoeksjournalistiek. Daarom is het steeds belangrijker dat journalistieke programma's studenten uitrusten met kennis van data-analyse en statistiek.

AI heeft ook een onmisbare rol in het controleren van feiten en het bestrijden van desinformatie. Het ontwikkelen van kritisch denken en digitale vaardigheden is daarom een essentieel onderdeel van de opleiding van toekomstige journalisten, zodat zij effectief kunnen navigeren door de uitdagingen die nepnieuws met zich meebrengt.

Nieuwe vormen van storytelling, mogelijk gemaakt door AI, zoals interactieve verhalen en geautomatiseerde videocontent, bieden nieuwe kansen voor journalistieke expressie. Creativiteit, in combinatie met technische vaardigheden, moet een centrale plek innemen in het curriculum van journalistieke studies. Een van de vormen om jonge mensen te bereiken is bijvoorbeeld via podcast. POKI is een podcast die speciaal gaat over AI.

Ondanks deze technologische ontwikkelingen, toont onderzoek zoals het Digital News Report aan dat het vertrouwen in het nieuws afneemt. Dit onderstreept de noodzaak voor journalisten om niet alleen technisch bekwaam te zijn, maar ook vast te houden aan kernprincipes zoals transparantie, nauwkeurigheid en eerlijkheid.

De uitdaging voor journalistieke opleidingen ligt in het vinden van een evenwichtige benadering voor het integreren van AI in de journalistiek. Dit betekent dat technologische efficiëntie gecombineerd moet worden met ethische overwegingen. Opleidingen moeten studenten niet alleen de technische vaardigheden bijbrengen die nodig zijn voor het gebruik van AI-tools, maar ook een sterk ethisch kader voor hun verantwoorde inzet. Zo zegt een student op de Universiteit in Leiden: "We leren soms wel over Artificial Intelligence tijdens colleges maar helaas wordt het niet specifiek als vak gegeven.

Het is de hoogste tijd dat journalistieke programma's zich aanpassen aan deze nieuwe realiteit. Ze moeten een uitgebreid curriculum aanbieden dat studenten voorbereidt op de toekomst van de journalistiek. Dit houdt in dat traditionele journalistieke waarden geïntegreerd moeten worden met een diepgaande kennis van AI, inclusief de bijbehorende technologische uitdagingen en ethische vraagstukken.

Het is ook interessant dat het Pew Research Center een enquête heeft gehouden onder 11.004 Amerikaanse volwassenen om te peilen hoeveel ze eigenlijk weten over kunstmatige intelligentie (AI) in hun dagelijks leven. Deeelnemers kregen vragen voorgeschoteld over hun kennis van zes situaties waarin AI wordt toegepast, zoals bij wearable fitness trackers, online winkelen en e-mailservices die spam categoriseren

Wat opvalt, is dat de percentages laten zien hoeveel mensen bewust zijn van AI op basis van hun onderwijsniveau. Zo wist 53% van de respondenten met een postdoctorale opleiding alle zes situaties correct te identificeren. Voor degenen met een bachelorgraad was dit 46%, voor mensen met enige hogere opleiding 28%, en voor degenen met een opleiding op middelbare schoolniveau of lager was het maar 14%.

Deze cijfers laten duidelijk zien dat hoger onderwijs gepaard gaat met meer bewustzijn van AI. Het benadrukt hoe belangrijk onderwijs is bij het vormgeven van ons begrip van technologie. Het wordt nog crucialer om studenten goed te onderwijzen over AI, omdat het een steeds alledaagser onderdeel wordt van ons leven, ook in de journalistiek. Het is eigenlijk best wel essentieel om AI-kennis in het lesprogramma te integreren, zodat toekomstige journalisten niet alleen overleven, maar ook floreren in dit digitale tijdperk.

Door studenten te leren hoe ze AI effectief kunnen integreren in hun journalistieke werk, zorgen opleidingen ervoor dat de volgende generatie journalisten in staat is om te overleven in het digitale tijdperk, op deze voortdurende aanpassing en innovatie. Docent up de UVA in Amsterdam zegt: "Het wordt steeds belangrijker deze tijd om na te denken over hoe we studenten goed kunnen opleiden met betrekking tot de nieuwe veranderingen in kunstmatige intelligentie".

12 februari 2024 |
Dave Offenbach
leiden journalistiek student nieuwe media