‘The poor, the young, the black and the stupid’ als prooi van de tabaksindustrie
16 april 2021
Sophia Wouda
Student minor Journalistiek en Nieuwe Media (2020/2021). Bachelor Bestuurskunde.

Via sluikreclames, smaakstoffen en trendy sigarettenpakjes verleidt de tabaksindustrie kinderen tot het roken van een sigaret. En die ene sigaret blijkt genoeg te zijn voor een leven lang ellende: twee op de drie kinderen die een sigaret rookt, raakt namelijk verslaafd. En twee op de drie mensen die rookt, gaat dood als gevolg daarvan. De tabaksindustrie richt zich willens en wetens op jongeren, laagopgeleiden en andere zwakke groepen om ze verslaafd te maken. Gevolg: 20.000 doden per jaar, ieder jaar opnieuw.

De sigaret is gemáákt voorverslaving, legt Wanda de Kanter uit. Wanda is longarts maar stopte met haar baan in het Antoni van Leeuwenhoek om zich fulltime te verzetten tegen de tabaksindustrie. ‘’Pure tabak is niet verslavend, dat kun je niet eens inhaleren. De tabaksindustrie heeft dus gezocht naar een manier om het te inhaleren. Ze hebben het bewerkt en allerlei stoffen toegevoegd – hoestdempers, luchtwegverwijders et cetera – om zo snel mogelijk de nicotine via je bloedbaan binnen zeven seconden in het brein te krijgen.’’ En laat dat nou precies hetgeen zijn wat de verslaving geeft. Want hoe sneller die kick – hoe sneller dopamine het brein bereikt – hoe lekkerder mensen het vinden. ‘’Tabak zit wat dat betreft in dezelfde range als cocaïne en heroïne.’’

Het enige verschil met cocaïne en heroïne is dat tabak niet op elke hoek van de straat te koop is voor een paar euro. En het geeft geen roes. ‘’Iedereen vindt het dus normaal om te roken, want je gaat je niet anders gedragen. Maar je ziet niet hoe ziek mensen van binnen zijn.’’ Daarbij heerst er een groot stigma: mensen geven zichzelf de schuld van hun verslaving. Maar niks is minder waar volgens Wanda. ‘’De grootste misvatting over roken is dat het iets met vrijheid te maken heeft.’’ Want de tabaksindustrie maakt mensen willens en wetens verslaafd en richt zich opzettelijk op de meest kwetsbare groepen.

‘’De grootste misvatting over roken is dat het iets met vrijheid te maken heeft’’

‘’Younger adults are the only source of replacement smokers’’. Dit stond in vertrouwelijke documenten van de tabaksindustrie die na een enorme Amerikaanse rechtszaak openbaar werden gemaakt. Omdat een kwart van de rokers hun pensioen niet eens haalt, moeten ze dus vervangen worden: ‘replacement smokers’. Tachtig procent van de rokers rookt zijn eerste sigaret voor het 18e levensjaar en na het 25e gaat bijna niemand meer roken. ‘’Wat je ziet is dat kinderen gemarket worden, want het moet voor hun 18e gebeuren. En hoe jonger, hoe verslaafder. Dus overal waar kinderen zijn, is de tabaksindustrie. Zo weten we bijvoorbeeld dat influencers worden betaald om foto’s met sigaretten op Instagram te plaatsen.’’

15 jaar minder gezond

Op de vraag aan de directie van de R. J. Reynolds Tobacco Company of zijzelf weleens rookten, was het antwoord: ‘’Are you kidding? We reserve that right for the poor, the young, the black and the stupid.’’ Naast jongeren, richt de tabaksindustrie zich dus op mensen met een lage sociaaleconomische status (SES). In Nederland behoren zes miljoen mensen tot deze groep, waarvan 50% van de mannen tussen de 18 en 45 rookt. Uit recent onderzoek blijkt dat mensen met een lage SES 15 jaar minder lang in goede gezondheid leven. Wanda: ‘’Die cijfers zijn niet van gister, we weten dit al heel lang. Maar het gaat gewoon over de groep waar de overheid niet zo geïnteresseerd in is. En ze klagen zelf niet omdat ze zichzelf overal de schuld van geven. Ze hebben geen stem en hebben mensen nodig die voor hun opkomen. Ik wil hun heel graag een stem geven.’’

Ook Monique Moerkens, campagnecoördinator van Rookvrije Generatie, vindt dat de schuld niet bij de rokers ligt maar bij de industrie. ‘’Het lijkt misschien een eigen keuze, maar dat is het niet. Je wordt verslaafd gemaakt als kind zonder dat je de gevolgen echt kent.’’ Wanda beaamt dit: ‘’Geen enkel kind denkt als die z’n eerste sigaret rookt, dat je er op je 40e aan dood kan gaan. Dat heet delay discounting: alles wat in de toekomst is, is van minder waarde. Het nu wordt belangrijker gevonden.’’ En eenmaal verslaafd is het al helemaal geen eigen keuze meer om een sigaret op de steken; dan neemt de verslaving het over.

Rookvrije Generatie

Toch lijken steeds meer mensen zicht bewust te worden van de gezondheidsgevolgen en is het aantal rokers dalende. Maar er is nog een hele wereld te winnen. Rookvrije Generatie heeft als doel dat alle 18-jarigen in 2035 rookvrij zijn. Dit doen ze door met name de tabaksindustrie en sigaretten te de-normaliseren. ‘’Mensen zien het als normaal product maar dat is het niet. En zien roken doet roken, dus het gaat om het goede voorbeeld geven. Zo willen wij steeds meer rookvrije plekken, zorgen voor minder verkooppunten en de prijs moet omhoog. Kinderen zijn namelijk heel prijsgevoelig.’’

Ook onder jongeren zelf komen antirookcampagnes van de grond. Evita Kwant (20) startte met haar twee zussen de f*ck smoking campagne waarmee ze niet-rokers zichtbaarder willen maken middels het symbool van de middelvinger. ‘Steek je middelvinger op in plaats van een sigaret’, is het idee. Ze hopen hiermee de groepsdruk te verkleinen. ‘’Roken wordt cool en sexy gevonden en niet roken is nerdy. Als kind of student ben je daar gevoelig voor. Daarom willen we er met deze campagne voor zorgen dat jongeren een eerlijkere keuze kunnen maken en minder onder die groepsdruk lijden.’’

Het begin van een rookvrije generatie. Foto: Sophia Wouda
16 april 2021 |
Sophia Wouda
Student minor Journalistiek en Nieuwe Media (2020/2021). Bachelor Bestuurskunde.