Achtergrondartikel
De ‘vergeten oorlog’
22 mei 2020
Kirstin Toren
Student minor Journalistiek en Nieuwe Media 2019/20.

70 jaar geleden begon een van de ‘hetere’ conflicten van de Koude Oorlog. Een conflict waar Nederland, zonder dat we dat eigenlijk wilde, in getrokken werd en waar vandaag de dag nog maar weinig op terug gekeken wordt.

Dit jaar is het groot feest; 75 jaar geleden werd Nederland bevrijd van de Duitse capitulatie. Zonder twijfel een belangrijk moment in onze geschiedenis. Toch kijken we dit jaar niet alleen terug naar de Tweede Wereldoorlog. Ook kijken we terug naar de Koreaanse Oorlog, die 70 jaar geleden uitbrak. Drie jaar lang raasde er dood en verderf over het Koreaanse schiereiland. Ook Nederland raakte verstrikt in dit Koude Oorlog conflict. Toch wordt er in ons land relatief weinig aandacht aan besteed. Hoe kan het dat deze oorlog zo in de vergetelheid is geraakt?

Het einde van de Tweede Wereldoorlog betekende veel veranderingen. Niet alleen in Europa, met de opkomst van het IJzeren Gordijn, maar ook in Korea. Het land was na 35 jaar eindelijk bevrijd van hun Japanse overheersing. Dit betekende niet dat Korea volledig onafhankelijk werd. Het land werd al snel verdeeld door de twee grootmachten van de Koude Oorlog: de Verenigde Staten en de Sovjet Unie. Zelf had het land hier weinig over te zeggen. Toch bleef het verlangen naar een onafhankelijk en verenigd Korea sterk, zowel in het noorden als zuiden. De komende jaren zouden de spanningen tussen de twee landen toenemen tot uiteindelijk de bom zou ontploffen.

In gevecht

Op zondagochtend 25 juni 1950 barstte de bom. Legers vanuit Noord-Korea wisten het zuiden binnen te dringen en in korte tijd bijna het hele schiereiland te veroveren. De Koreaanse Oorlog was een feit. De grote verliezen in het zuiden en de angst voor de groei van het communisme waren voor de VS reden genoeg om zich in de strijd te mengen. Om hun actie te legitimeren en mogelijk een escalatie van de Koude Oorlog te vermijden werden de Verenigde Naties en zijn lidstaten om hulp gevraagd.

Toch waren niet alle lidstaten enthousiast. Ook Nederland stond niet meteen te springen. Na het einde van de Tweede Wereldoorlog kwam Nederland in een chaotische situatie terecht. Het land lag in puin en moest heropgebouwd worden. Ook het Nederlandse leger, in het speciaal de landmacht, was nog in wederopbouw.  De regering was van mening dat inmenging in de oorlog en het sturen van militairen de wederopbouw zou schaden. Daarbij zou het Nederland verzwakt en onverdedigd achterlaten. Ook waren veel Nederlanders oorlogsmoe. Toch zou Nederland door dreigingen en druk van de VS uiteindelijk toegeven.

In de interactieve tijdlijn onder dit artikel zijn de belangrijkste momenten waren voor het Nederlandse leger in Korea opgenomen. Ook zijn er verdere details te vinden van Nederland zijn rol in de oorlog.

Overschaduwd

Ondanks de harde strijd zijn we in Nederlander de oorlog toch gaan vergeten. Uit onderzoek van het Veteraneninstituut (2009) blijkt dat maar iets meer dan 50 procent van de Nederlanders weet van het bestaan van de Koreaanse Oorlog. Daarnaast is maar 41 procent van de Nederlanders op de hoogte van het feit dat ook Nederland hier heeft gevochten. “Daarmee is het de minst bekende operatie van na de Tweede Wereldoorlog”, zo vertelt Robert Stiphout in zijn boek De Bloedigste Oorlog.

Maar hoe kunnen we dit verklaren? Er zijn meerdere factoren te benoemen die hieraan hebben bijgedragen. Ten eerste vond de Koreaanse Oorlog plaats in een tijd waarin er een groot aantal bloedige conflicten was. Hierdoor kon het gebeuren dat onze herinneringen van de oorlog in Korea, in ons collectief geheugen, overschaduwd en weggedrukt werden door andere conflicten die op ons een grote impact hadden, zo schrijft historica Bernadette Kester in het boek Vechten, verbeelden en verwerken. Denk bijvoorbeeld aan de Tweede Wereldoorlog: “In Nederland is er maar één oorlog: dé oorlog, en dat is de Tweede Wereldoorlog, dat is onze ‘eigen’ oorlog, die een groot beslag legt op ons collectieve geheugen”, aldus Kester. Ook de Vietnamoorlog had, vooral door de uitgebreide televisieverslaggeving, een grote invloed op ons collectief geheugen.

Ten tweede wordt de inzet van Nederland in Korea sterk gebagatelliseerd. Er wordt vaak gesproken van maar een “symbolische” bijdrage. Volgens militair-historicus Martin Elands zien we deze oorlog vooral als symbolisch doordat we meten met “Amerikaanse maatstaven” (Vechten, verbeelden en verwerken). Als we het vanuit Nederlands oogpunt bekijken hebben we niet alleen een relatief grote militaire bijdrage geleverd, maar zijn er ook een groot aantal slachtoffers gevallen. Sinds de Koreaanse Oorlog zijn er zelfs nooit meer zoveel Nederlandse militaire doden gevallen.

Ten derde was de impact van de Koreaanse Oorlog op wereldniveau ook relatief klein. Hierdoor wordt het voor mensen ook minder memorabel. Korea was gescheiden, net als voor de oorlog en zowel de Sovjet Unie als de VS hadden niet gewonnen. De Koude Oorlog hield aan en zou nog tot veel meer spanningen leiden. De situatie leek hetzelfde als voor de oorlog, schrijft Kester.

Censuur

Ook de media speelde een grote rol in het vergeten van de Koreaanse Oorlog. Terwijl de oorlog begon met vrij weinig restricties ten aanziende van de pers, kwam er al snel een vrij zwaar censuur. Geen enkele kritiek naar het Nederlandse of Amerikaanse leger was toegestaan. Dit vanwege eerdere kritiek op de omstandigheden van de militairen in Korea. De meeste journalisten werden gecensureerd door de VN, maar in het geval van militair correspondent die werkte voor de staat werden hun berichten ook nog eens gecontroleerd door de Legervoorlichtingsdienst (LVD). Dit censuur zorgde ervoor dat er een eenzijdig beeld naar buiten kwam die in de meeste gevallen ook nog eens niet gefocust was op de Nederlandse soldaten.

Ook de persfotografen waren onderhevig aan censuur. Daarbij deden veel van hen ook aan zelfcensuur. Zij kozen ervoor om bepaalde foto’s, veelal van stervende of dode soldaten, niet te publiceren. Dit uit medelijden voor nabestaanden. Maar juist zulke foto’s spelen een belangrijke rol bij het herinneren van een oorlog. Hoe schokkender een foto, hoe meer het mensen bij blijft. Het probleem bij de Koreaanse Oorlog is dat er weinig van die schokkende beelden naar buiten kwamen. Ze waren er wel, maar verdwenen door de (zelf)censuur vaak in archieven. Ook na de oorlog werd er weinig gebruik gemaakt van die schokkendere foto’s. Dit allemaal heeft bijgedragen aan het vergeten van de oorlog.

Voor nieuws over de oorlog in de vorm van beeld was er nog het Polygoonjournaal wat wekelijks in bioscopen te zien was. Dit had niet alleen een klein bereik, als je het vergelijkt met het hedendaagse journaal op de televisie, maar het gaf ook een eenzijdig beeld. Vooral de Amerikaanse militairen werden getoond en beelden werden gedramatiseerd door de toevoeging van muziek. Diegene die dus wel deze beelden zagen kregen maar een vrij gering beeld van de oorlog.

Zo zijn er veel redenen te noemen voor het verdwijnen van de Koreaanse Oorlog uit het collectief geheugen van Nederland. Het is belangrijk dat we nu als maatschappij meer aandacht geven aan deze oorlog en zijn militairen en er voor zorgen dat hun verhalen niet worden vergeten. Vooral nu zij er nog zijn.

Algemene informatie over de Koreaanse oorlog en censuur is afkomstig uit het boek: Focus op Korea: de rol van de Nederlandse pers in de beeldvorming over de Korea-oorlog.

22 mei 2020 |
Kirstin Toren
Student minor Journalistiek en Nieuwe Media 2019/20.