Één portie racisme alstublieft
24 maart 2020
Roos Bouwdewijn
Student Minor Journalistiek & Nieuwe Media 2019-2020

Donderdag 6 Februari sluit Jurgen Verwoerd zijn bakkerij MyCakes in Monster door een dreigende situatie met een boze klant. De situatie ontstond nadat de bakker de dag ervoor besloot de naam van moorkoppen te veranderen naar  ‘roomkoppen’. De moorkop is niet het eerste gebakje dat in opspraak komt door racistische associaties.

Door de jaren heen halen meerdere producten vanwege een racistische naam het nieuws. Kritiek leidt slechts zelden tot een daadwerkelijke naamsverandering van een product. In 1993 schrijft het Parool over de grootste fabrikant van de Jodenkoek, Enkhuizer Banket BV. Ondanks dat er per jaar enkele mensen klagen over de discriminerende naam van de koek, is deze onveranderd beleven. In het artikel zegt de directeur dat namen in de bakkerij niet zo serieus moeten worden genomen. Bovendien is de koek volgens hem nooit als dsicriminerend gebleken doordat de herkomst van de naam onduidelijk is. In 2005 wordt in Oirschot de naam van Jodenvet omgetoverd naar Borsthoining. Het Brabants Dagblad schrijft dat ook hier de importeur de ophef niet goed begrijpt. De importeur gebruikt al de naam Jodevet, zonder ‘n’, om de associatie met joden te vermijden.

Snoepproducent Haribo komt  in 2014 in opspraak nadat er in Scandinavië wordt geklaagd over dropjes die lijken op ‘racistische karikaturen’. Haribo wilde met deze karikaturen een exotische reis over de wereld afbeelden en meende geen kwaad in de zin te hebben gehad.  In 2013 doet de vereniging van Roma en Sinti een oproep in Hannover om de naam van de zigeunersaus te wijzigen naar ‘pikante saus’. Wederom vindt de fabrikant de naam niet racistisch en wijst hij erop dat de naam al lange tijd in gebruik is. Tot vandaag de dag is zowel de zigeunersaus als -schnitzel onveranderd gebleven. 

De ‘negerzoen’

Een klassiek voorbeeld van verandering is de ‘negerzoen’ van fabrikant Buys. Na 86 jaar strijden slaagt de voorzitter van stichting Eer en Herstel, Roy Groenberg, erin om de fabrikant van de naam ‘zoenen’ te overtuigen. In Duitsland was de Negerküsse al veranderd in Schaumküsse, in Engeland heet de Negro’s Kiss al langer een Angel’s Kiss.” Volgens Groenberg heeft de naamsverandering een psychologisch effect op het in het reine komen van Nederland met zijn slavernij-verleden. Waarom duurt het dan toch 86 jaar voordat een fabrikant erkent dat het woord ‘neger’ niet meer van deze tijd is?

Ras, daar doet Nederland niet aan

Hondius, D. (2009)

Dieneke Hondius, hoogleraar aan de VU Amsterdam, legt in haar artikel uit dat de naamsverandering van de negerzoen vooral tot negatieve reacties leidde bij blanke Nederlanders. In hun ogen was de verandering onnodig, politiek correct of simpelweg vreemd. Volgens Hondius zijn dit soort gebeurtenissen juist noodzakelijk: “deze incidenten zijn van grote waarde geweest, doordat veel mensen  er nu bewust van zijn dat een woord als ‘neger’ als beledigend ervaren kan worden.” Dat de namen zolang in stand zijn zijn gebleven komt volgens haar door een anti-racistische norm. Deze norm ontstond na de holocaust in meerdere Westerse landen en betekende dat actief praten over ‘ras’ werd vermeden. Oproer over een naam van een product wuifde iedereen dan ook snel weg. Want ras? Nee, “daar doet Nederland niet aan.” 

Kleinzerige mensen

Een naamsverandering van een product gaat vaak gepaard met gemixte gevoelens in de samenleving. Zowel op social media als in het dagelijks leven klagen Nederlanders over de ‘kleinzerige mensen’ die producten als racistisch zien. In februari dit jaar stak de groep ‘Kick-Out-Mexicano’  tijdens carnaval de draak met de situatie rondom de moorkop. Dit deden zij door op te komen voor de snack Mexicano. Volgens de groep willen “Mexicanen niet langer geassocieerd worden met deze Nederlandse frituurhap, aldus de ‘demonstranten’. Bovendien is volgens hen de verschijningsvorm van de snack, “een lui in saus achterover liggende, geribbelde lap vlees”, niet iets waar de gemiddelde Mexicaan graag mee vergeleken wil worden.” Flauw natuurlijk, net als een patatje zonder oorlog.

Hieronder kun je een kaart zien van 10 producten die door de jaren heen in het nieuws zijn gekomen vanwege racistische associaties met hun naam/karakter.

Hondius, D. (2009). Race and the Dutch: On the uneasiness surrounding racial issues in the Netherlands. In Paradoxes of cultural recognition: Perspectives from northern Europe (p. Paradoxes of cultural recognition: perspectives from northern Europe).

24 maart 2020 |
Roos Bouwdewijn
Student Minor Journalistiek & Nieuwe Media 2019-2020